Nuru Paşanın təltif etdiyi Qoçu Nəcəfqulu kim olub?

Xəbərin çap versiyası
Tarix: 31-03-2018, 18:07    |    Xəbər oxunub: 877 dəfə
Nuru Paşanın təltif etdiyi Qoçu Nəcəfqulu kim olub?


Qoçular bir təbəqə olaraq ölkəmizin tarixində az rol oynamayıb. Onların arasında ən çox seçilənlərdən biri isə məhz Maştağa qoçusu Nəcəfquludur. 1918-ci ildə ermənilər Bakıya hücum edəndə Qoçu Nəcəfqulu öz vəsaiti hesabına aldığı xeyli silah-sursatı camaata paylayıb, müdafiə dəstələri yaradıb, igidliklə döyüşüb. Daşnaklarla mübarizədə göstərdiyi igidliyə görə Türk ordusunun generalı Nuru Paşa onu ordenlə təltif edib. Odur ki, millətimizin daha bir faciəli tarixində - 31 mart ərəfəsində onun barəsində yazı hazırlamağı özümüzə borc bildik.

***

1918-ci il... İlin əvvəlindən bəri Bakıda bərk qarışıqlıq idi. İt yiyəsini tanımırdı. Şəhərdə bir tərəfdən qırmızı qvardiyanın matrosları, bir tərəfdən onlarla bir fəaliyyət göstərən daşnak silahlıları, erməni mauzeristləri, rus icmasının silahlı dəstələri, demək olar ki, Bakının müxtəlif ərazilərində artıq nəzarət edirdilər. Müsəlman camaatının əlində silah qalmamışdı. Müsavatçıların yığdığı könüllülərdən ibarət “Dikaya diviziya” isə Lənkəranda yerləşirdi. Bakının mərkəzi küçələrində tez-tez erməni yaraqlıları ilə bizim qoçular arasında toqquşmalar olurdu...
Novruza 4-5 gün qalmışdı, ancaq heç kəsdə bayram əhval-ruhiyyəsi yox idi. Bakıda hər gün beş-on müsəlman meyiti tapılırdı. Silahsız insanların ümidi yalnız pullu müsəlmanlara, bir də qoçulara, onların dəstələrinə qalmışdı.

***

“Anam danışırdı ki, həmin günlərdə babam da var-yoxunu verib silah-sursat aldırmış və məhəllədəki qoçaq oğlanları ətrafına toplayıbmış ki, atışma başlayanda arvad-uşağı qorusunlar”. Nəvəsi Nailə xanım deyir ki, babası ən çox arvad-uşağı, ailəsi üçün qorxurmuş: “Həmin vaxtlar onun hələ bir oğlu varmış. Rzabala dayım uşaq imiş. Nəcəfqulu babamın atası Rzaqulu erməni vəhşiliyi haqda çox danışıbmış, babam bilirmiş onların necə qəddar, qaniçən millət olduqlarını. Ona görə də dərdi-səri gənc arvadı, körpə oğlu və minlərlə Azərbaycan qadını, Azərbaycan övladı imiş. Odur ki, başına yığdığı cavanlarla tez-tez məşq edər, onları ölümə yox, öldürməyə hazırlayarmış”.

Qoçu Nəcəfqulu minlərlə insanın xilasına nail olub

“İsmailiyyə” binasında bir izdiham vardı. Salona toplaşanlar Bakının müsəlman əhalisini qırğından xilas etmək üçün yollar arayır, bolşeviklərlə danışıq aparmağa nümayəndələr seçirdilər. Amma artıq qırğının labüdlüyünə inanmayan yox idi. Müzakirələrdə son nöqtəni Bakı qazısı Mirhüseyn ağa qoydu, əbasının altından “ofiserski” tapançanı çıxararaq havada silkələyə-silkələyə camaatı cihada çağırdı.
Nəcəfqulunu həmin gün millətdəki həmrəylik, yekdillilik qürurlandırdı. İndi artıq bu xalqın milyonçusu da, qoçusu da, hambalı da sadəcə azərbaycanlı idi. Xitabət kürsüsünə qalxanlar gücləri nəyə çatırdısa onu təklif edirdilər. Adətən bir-biri ilə dil tapa bilməyən, sözləri çəpləşəndə silaha əl atan Bakı qoçuları da “İsmailiyyə” binasında yumruq kimi birləşdilər. “Dikaya diviziya”nın zabitlərindən müsadirə edilmiş silahların dalınca bolşeviklərlə danışıqlara gedən heyətin əliboş qayıtması isə artıq səbir kasasını daşdıran son damla oldu.
...Cəbhə xətti Bazarnıdan keçirdi. Küçənin sağ tərəfi artıq ermənilərin əlindəydi. Nəcəfqulunun adamları bircə nəfər düşməni belə küçədən keçməyə qoymurdular. Bakının dar-dolanbac məhəllələrində başının tükü sanı atışdığından yaxşı bilirdi ki, düşmən küçəni keçsə nə faciə baş verər. Odur ki, hamıya tapşırmışdı ki, son gülləyə kimi vuruşsunlar. Güllə qurtaranda isə əks hücuma keçib xəncərlərini işə salsınlar. Həmin gün Bakının və bakılıların taleyi həll olunurdu. Və tarixin bu acı dönəmində bütün yükün ağırlığı el arasında heç də həmişə müsbət qarşılanmayan qoçuların çiyninə düşmüşdü.
Səhərə yaxın sursat tükənmək üzrə idi. Nəcəfqulu son, qəti sıçrayışa hazır idi. Elə bu zaman çoxdankı rəqibi Qoçu Teymur bəy Aşurbəyovun onlara çatdırdığı patronlar camaatın qanının arasına girdi.
Küçənin hər iki tərəfində ölənlərin sayı-hesabı yox idi. Qoçu Nəcəfqulu özü də bir neçə güllə yarası almışdı. Ertəsi gün ermənilər geri oturdulandan sonra bədənindəki güllələri sızaq kimi sıxıb canından çıxararaq yerinə köz basanda arvadı Tutuxanım görüb Nəcəfqulunun daş iradəsinə məəttəl qalmışdı.

Döyüşdən sonra...

Nailə xanımın sözlərinə görə, həmin günlər Qoçu Nəcəfqulunun evi, həyət-bacası döyüşlərdə yaralanmış, əzizlərini itirmiş insanların pənah yerinə çevrilibmiş: “Yaxınlarının ölümünə dözə bilməyən insanların gözü qarşısında əsir götürdüyü erməniləri öldürərək onların təsəlli almasına kömək edirmiş. Ermənilər müsəlman uşaqlarını süngüyə keçirib valideynlərinin gözü qarşısında əzabla öldürübmüşlər. Babam da onlardan bir neçəsini tutubmuş. Həmin erməniləri diri-diri hamamın qazanxanasında yandırıb. Deyirmiş ki, onlara normal ölüm haramdı, çünki insan deyillər. Qadınlarımızın namusuna toxunan iki erməninin taleyi isə diri-diri divara hörülmək olub”.

Qatı düşmən canıbir dosta necə çevrilir?!

Qoçu Nəcəfqulunun uzun illərdən bəri rəqibi olan bir qoçu olub - Teymur bəy Aşurbəyov. Lakin o qanlı-qadalı mart hadisələri bu əzəli rəqibləri nəinki barışdırıb, hətta ömürlük dost-qardaş edib: “Bolşeviklər yerlərini bərkidəndən sonra başlayıblar qoçuları zərərsizləşdirməyə. Bunun üçün də ən geniş yayılmış vasitə şərləyərək həbs etmək və birbaşa güllələnmə hökmü çıxarmaq imiş. Teymur bəy həmin vaxtlarda ailəsini də götürüb İrana keçib. Babamı da çox dilə tutub ki, gedək buradan, öldürəcəklər səni. Amma o getməyib. Deyib ki, ailəm böyükdü, ya gərək hamını aparam, ya da getməyəm, alnıma nə yazılıbsa, o da olacaq. Sonralar eşitdiyimə görə, Teymur bəy İranda xeyli yaşayıb. Babam isə...”

Son günlər...

1920-ci il aprelin 28-i... İki gün idi ki, hər ehtimala qarşı evdən çıxmırdı Nəcəfqulu. Danışırdılar ki, Bakıda hökumət dünəndən dəyişib...
Şəhərə çıxmaq istəyini boğa bilmir. İki saata yaxın gəzib-dolaşdıqdan sonra evinə qayıdır. Mayın 1-də isə deyirlər ki, bayram qeyd olunur. Düşünür ki, qarışıqlıq olacaq, camaata qarışıb bir az şəhəri gəzər: “Onsuz da bilirmiş onu da tutacaqlar, qismətdən qaçan adam olmayıb mənim babam. Şəhərdə bir qədər gəzdikdən sonra indiki Kukla Teatrının yanında yaxalayıblar onu. Kimsə satıbmış, yoxsa rus əsgərləri nə tanıyırdılar Qoçu Nəcəfqulunu?! Əsgərlərlə atışa-atışa Qubernator bağı istiqamətinə qaçıb. Bağa girəndə mühasirəyə düşüb”.
Mayın 21-də isə Mayılov Teatrında qurulan məhkəmədə onu məşhur kommunist Əli Bayramovun qətlində ittiham ediblər: “İnqilabi Tribunanın ilk iclasını sədr Teymur Əliyev açır. İttihamçı təzə hökumətin ədliyyə komissarı Əliheydər Qarayev olur. Əliheydər Qarayevin babamla köhnədən ədavəti varmış, babam bir dəfə ona iki sillə çəkibmiş”.
Həmin məhkəmədə Qoçu Nəcəfquludan başqa 19 nəfərin işinə baxılırmış, onlardan 12-si qoçu imiş. Məhkəmədəki son sözü belə olur: “Mən Bakıda bir sıra qanlı hadisələrin törədilməsində iştirak etmişəm, bir sıra cinayətlərdə əlim olub. Hərgah siz məni bu işlərimə görə mühakimə etsəydiniz mən sizə minnətdar olardım. Ancaq mən nə Əli Bayramov tanıyıram, nə də onun ölümündə əlim olub. Mən Bakının yarısını erməni daşnaklarından qorumuşam. Ona görə də türklərdən mükafat və orden almışam. Bəs bunlar hara getdi?”

Azərbaycanlılardan ermənilərin qisası alınıb

7 gün sürən prosesin sonunda hökm oxunur: 15 nəfərə güllələnmə, 3 nəfərə müxtəlif müddətli həbs cəzası, bir nəfərə bəraət. Güllələnməyə məhkum olunanlar arasında Qoçu Nəcəfqulunun adı 9-cu çəkilir. Hökm oxunanda Ə.Bayramovun həyat yoldaşı Ceyran xanım hökmdən narazılıq edib. O, ərinin boğulduğu və məhkəmədə dəlil kimi istifadə olunan qanlı ciyəni göstərərək əsl qatilin tapılmasını tələb edib. Axı qoçular adam boğmurlar...
Buna baxmayaraq, hökm dərhal icra olunur. 1920-ci il may ayının 28-dən 29-na keçən gecə saat 2.30-da Bayıl qazamatının iç həyətində açılan güllələr 15 Azərbaycan igidinin həyatına son qoyur. Hamısı da ona görə ki, ermənilərin öz millətlərinə qarşı həyata keçirdiyi soyqırımına etiraz etmiş, dığalara qarşı silah qaldırmışdılar.

Qoçu Nəcəfquluya niyə bəraət verilmir?

Azərbaycan hökuməti isə hələlik bu insanların əksəriyyətinə bəraət verməyə tələsmir. O cümlədən də Qoçu Nəcəfquluya. Nailə xanım deyir ki, onun qoçuluğuna, qoçuluq etdiyi dövrdə törətdiyi əməllərə bəraət istəmir: “Hərçənd onda da heç bir günahsızın qanına batmayıb babam. Amma Əli Bayramovun qətlində onun heç bir iştirakı olmayıb. O iş üzrə bəraət verilməsi üçün Binəqədi rayon məhkəməsinə müraciət etdik. Hakim Zoya Əliyeva idi. Dedi ki, bəraət veriləcək, bir həftədən sonra gəlib bəraət kağızını aparın. Bir həftə tamam olmamış Zoya xanım mənə zəng vurdu ki, bəraət alınmadı. Səbəbini isə belə izah etdi ki, Cinayət Məcəlləsinə əsasən, dəstə düzəldən, silah gəzdirən adamlara bəraət verilmir. Mən demirdim ki, babamın qoçuluğuna bəraət verilsin, sadəcə onun ittiham olunduğu məsələ üzrə bəraət almasını istəyirdim. Yenidən araşdırma aparırıq, müəyyən faktlar var ki, onları da üzə çıxaracağıq”.
Nailə xanım 2002-ci ildə bəzi güc strukturlarına müraciət edib ki, babasının təmiz adını qaytarsınlar. MTN-dən, DİN-dən və prokurorluqdan cavab gəlib ki, onlarda Nəcəfqulu ilə bağlı heç bir material yoxdur: “Sonralar öyrəndim ki, o vaxt bu cür işlər üzrə materiallar Mockvaya aparılırmış”.
Lakin Qoçu Nəcəfqulu artıq bəraət almış kimidir. Çünki 1992-ci ildə “Kommunist” qəzetində çekist Nəzərov adlı birinin 70 illiyi münasibətilə yazı dərc edilib. Bildirilir ki, həmin adam Əli Bayramovun ölümündən 9 il sonra onun qatilini tapıb zərərsizləşdirib. Nəcəfqulu müqəssir olmadığının daha bir sübutu...

Keçi, ay keçi, ehsan deyil e...”

Bir keçisi vardı. Çəpişlik vaxtından götürüb bəsləyirdi. Maştağada gözü almışdı onu. Özündən iri heyvanları kəllələyib döyür, sonra da qabağına qataraq gücü çatınca qovurdu. Çoban hirsindən boğula-boğula deyirdi, ay Nəcəfqulu qədeş, bu çərdəymişin əlindən rahatlığım yoxdur. Sürünü gündə neçə dəfə bərri-biyabana dağıdır. Bir qızıl onluğa almışdı bu çəpişi çobandan. Elə o vaxtdan da bəsləyirdi. Qoz-fındıq yedirdirdi çəpişə...
“Babam tutulandan sonra insan kimi xiffət edirmiş, yemək yemirmiş, fasiləsiz mələyirmiş. Sonradan babamın öldürülməsi xəbərini alanda kəsiblər ki, onsuz da öləcək. Qarnından bir pud piy çıxıb heyvanın...”
Haqqında söhbət gedən keçini çoxlarınız tanıyırsınız. Məşhur “O olmasın, bu olsun” filmindəki həmin ağ keçidir. Qoçunun nəvəsi bildirir ki, filmdə rejissor təxəyyülünün məhsulu var: “Keçinin olması faktı həqiqətdir, amma babam o qədər cılız adam olmayıb ki, keçiyə görə həmin satıcını vursun, alçaltsın. Elə hallarda babam həmişə sahibkara dəyən ziyanı ödəyib, keçini oradan uzaqlaşdırarmış. Həmin keçi daha çox qonum-qonşunu incidirmiş”.

Əqidəli müsavatçı, cəmi 28 yaşlı gənc

Olduqca əqidəli müsavatçı olub. Nailə xanımın dediyinə görə, Məmməd Əmin Rəsulzadə ilə yaxşı münasibətlər olub: “Əqidəsində də dönməz olub babam. Müsavatçılığını gizlətməyib heç vaxt. Partiya üçün bir sıra işlər görüb. Yəqin ki, Müsavatın arxivində də onunla bağlı nələrsə olar. Sadəcə irəli düşüb araşdırmaq lazımdır”.
Yazını oxuyanda yəqin elə biləcəksiniz ki, Qoçu Nəcəfqulu uzun bir ömür yaşayıb. Lakin öləndə onun cəmi-cümlətanı 28 yaşı olub.

(Yazıda “Qoçu Nəcəfqulu” kitabındakı materiallardan da istifadə edilib)

Həbibə ABDULLA




AFN.az
Redaksiyamızla əlaqə: tel; 070 372 99 90, e-mail afn.news@mail.ru






Diqqətinizi çəkə biləcək digər xəbərlər
AXC-nin 100 illiyi ilə bağlı yeni medal təsis edilir

AXC-nin 100 illiyi ilə bağlı yeni medal təsis edilir

Azərbaycanda tikinti proseduru sadələşib-

Azərbaycanda tikinti proseduru sadələşib- VİDEO

Putin etirazlara görə təcili İrəvana zəng edib

Putin etirazlara görə təcili İrəvana zəng edib

Gəncədə məcburi köçkünlərin məskunlaşdığı sanatoriyada yanğın olub

Gəncədə məcburi köçkünlərin məskunlaşdığı sanatoriyada yanğın olub

Pensiya ilə bağlı sorğu icraata qəbul edilib

Pensiya ilə bağlı sorğu icraata qəbul edilib

“Instagram” da bu funksiyanı aktivləşdirdi

“Instagram” da bu funksiyanı aktivləşdirdi

Marsda canlı yaşayır?-

Marsda canlı yaşayır?- Tabut elm aləmində şok yaradıb-FOTOLAR

Rus arxivi açıldı:

Rus arxivi açıldı: “erməni soyqırımı” ilə bağlı şok sənəd

Ermənistanda hakim koalisiya dağıldı

Ermənistanda hakim koalisiya dağıldı

"Ağadadaşın bildiyi o qədərdir"- Nəzakət Teymurovadan etiraz

Bu yol bağlanır

Bu yol bağlanır

Yeni nazirdən daha 4 təyinat

Yeni nazirdən daha 4 təyinat

    Saytdakı materialların istifadəsi zamanı istinad edilməsi vacibdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə hiperlink vasitəsi ilə istinad mütləqdir.
    Təsisçi və baş redaktor Səbuhi Qafarov, baş direktor Həbibə Abdulla.
 

Copyright © 2012-2017 AFN.az Bu layihə AFN MMC məhsuludur