Gənclərin dörddə biri ruhi sağlamlıq dəstəyi üçün süni intellektə üz tutur
İngiltərə və Uelsdə aparılan araşdırmaya görə, 13–17 yaş arası gənclərin təxminən dörddə biri ruhi sağlamlıq dəstəyi üçün süni intellekt əsaslı söhbət robotlarından istifadə edir. Mütəxəssislər uzun gözləmə müddətləri səbəbindən gənclərin insan əvəzinə süni intellektə üz tutmasının ciddi risklər daşıdığını bildirirlər.
Tottenhemdə yaşayan Şan bir dostunun silahlı hücumda, digərinin isə bıçaqlanaraq ölməsi səbəbindən yaşadığı travma nəticəsində ChatGPT-dən dəstək almağa başlayıb. Şan deyib ki, ənənəvi ruhi sağlamlıq xidmətlərinə müraciət etsə də süni intellektlə söhbət etmək onu daha təhlükəsiz, daha az qiymətləndirilmiş və hər an əlçatan hiss etdirib.
11 mindən çox gəncin iştirak etdiyi araşdırmaya görə, İngiltərə və Uelsdə zorakılığa məruz qalan 13–17 yaş qrupundakı gənclərin təxminən 40%-i ruhi sağlamlıq dəstəyi üçün süni intellekt əsaslı söhbət robotlarından istifadə edir.
Araşdırma göstərir ki, həm zorakılığın qurbanı, həm də törədicisi olan gənclər digər gənclərə nisbətən süni intellektə daha çox müraciət edir. İş Gənclərə Yardım Fondu tərəfindən aparılıb.
Gözləmə siyahıları süni intellektə yönəldir
Araşdırmaya görə, söhbət robotları uzun gözləmə siyahıları olan ənənəvi ruhi sağlamlıq xidmətlərinin təmin edə bilmədiyi ehtiyacı doldurur. Bəzi gənclər mövcud sistemin kifayət qədər empatik olmadığını və süni intellektlə danışmağın daha gizli hiss etdirdiyini bildirir.
Şan əvvəlcə Snapchat-in süni intellekt xüsusiyyətindən istifadə etdiyini, sonra ChatGPT-yə keçdiyini və günün hər saatı iki toxunuşla söhbət edə bildiyini deyib. Şan “Mütləq bir dost kimi hiss edirəm. Daha az qorxuducu, daha xüsusi və daha az qiymətləndirici. ‘Hey, ən yaxşı dostum, bir məsləhətə ehtiyacım var’ dediyimdə, mənə həqiqətən ən yaxın dostum kimi cavab verir” deyə əlavə edib.
Araşdırmaya görə, son bir il ərzində 13–17 yaş arası gənclərin dörddə biri ruhi sağlamlıq dəstəyi üçün süni intellekt söhbət robotundan istifadə edib. Qara dərili uşaqların bu tətbiqlərə yönəlmə nisbəti ağ dərili uşaqlara nisbətən iki dəfə çox olub.
Müalicə və ya diaqnoz üçün gözləmə siyahısında olan və ya dəstək tələbi rədd edilən gənclərin üzbəüz dəstək alanlara nisbətən süni intellektə daha çox müraciət etdiyi məlum olub.
24 saat əlçatan olması böyük üstünlükdür
Şan süni intellektin günün hər saatı əlçatan olmasının və danışdıqlarını müəllimlərinə və ya ailəsinə ötürməyəcəyini düşünməsinin böyük üstünlük olduğunu bildirib. Məktəb terapevtinə danışdıqlarının müəllimləri və anası ilə paylaşıldığını düşündüyü üçün süni intellekti daha təhlükəsiz hesab etdiyini söyləyib.
Həmçinin, qruplarla əlaqədə olan bəzi oğlan uşaqlarının polis və ya qrup üzvlərinə məlumat sızdırıla biləcəyi qorxusundan müəllim və ailələr əvəzinə söhbət robotlarına müraciət etdiyi bildirilib.
Başqa bir gənc isə “Mövcud sistem gənclərə yardım göstərməkdə tamamilə yetərsizdir. Bir tərəfdən 1–2 il gözləmə siyahısında qalır, digər tərəfdən bir neçə dəqiqə ərzində cavab ala bilirsən. Süni intellektə yönəlməyin səbəbi budur” deyib.
Mütəxəssislər ciddi xəbərdarlıq edirlər
Araşdırmanı sifariş edən Gənclərə Yardım Fondunun rəhbəri Jon Yates bildirib ki, çox gənc ruhi sağlamlıq problemləri ilə mübarizə aparır və lazım olan dəstəyi ala bilmir. Yates qeyd edib ki, bəzilərinin texnologiyaya üz tutması təəccüblü deyil: "Uşaqlarımız üçün daha yaxşısını etməliyik. Xüsusilə risk altında olanlar üçün robot deyil, insan lazımdır”.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, uşaqların uzun müddət söhbət robotları ilə qarşılıqlı əlaqədə olması təhlükəli ola bilər. Qeyd edək ki, ABŞ mərkəzli OpenAI uzun müddət istifadə sonrası intihar etmiş gənclərin ailələri tərəfindən açılan məhkəmələrlə üzləşib.
Gənclərin söz sahibi olması vacibdir
Londonda gənclərin zorakılığı və ruhi sağlamlıq üzrə çalışan tədqiqatçı Hanna Jones deyib ki, süni intellektin nəzəri olaraq hər suala cavab verə bilməsi gənclər üçün sehrli bir kitab kimi cazibədar görünür. Lakin Jones bu sahədə tənzimləmə əskikliyindən ciddi narahatlıq duyduğunu bildirib.
Jones “İnsanlar ChatGPT-ni ruhi sağlamlıq dəstəyi üçün istifadə edir, lakin bu alət bunun üçün nəzərdə tutulmayıb. Yeni tənzimləmələr dəlillərə əsaslanmalı və gənclərin liderliyində hazırlanmalıdır. Bu problemi böyüklərin gənclər adına qərar verməsi ilə həll etmək mümkün deyil. Gənclər bu prosesin mərkəzində olmalıdır” deyə əlavə edib.
