Tramp və Zelenski arasında gərginlik yenidən artır
ABŞ Prezidenti Donald Tramp vəzifəyə gəldikdən sonra Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskini dəfələrlə hədəf alıb və Ukrayna siyasətində sələfi Co Baydenin dövründəkindən fərqli yol seçib.
AFN.az xəbər verir ki, iki ölkə liderinin son açıqlamaları Trampın prezidentliyi dövründə ABŞ-Ukrayna münasibətlərinin hansı istiqamətdə inkişaf etdiyini yenidən gündəmə gətirib.
ABŞ-da 2020-ci il seçkilərində qalib gələcəyi təqdirdə Rusiya-Ukrayna müharibəsinin heç başlamayacağını və Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin onun prezidentliyi dövründə müharibəyə başlamayacağını iddia edən Tramp bu məsələdə tez-tez sələfi Baydeni günahlandırır.
Zelenskini müharibənin başlanmasında səhv etməkdə və daim daha çox şey tələb etməkdə ittiham edən Tramp, özü həmin vaxt prezident olsaydı, Putinin müharibəyə başlaya bilməyəcəyini iddia edir.
Tramp 2023-cü ildəki seçki kampaniyası zamanı da demokratları Ukraynaya genişmiqyaslı dəstək verdiklərinə görə sərt tənqid edib və Rusiya-Ukrayna müharibəsini Baydenin müharibəsi adlandırıb.
Vəzifəyə başladıqdan sonra müharibəni 24 saat ərzində bitirəcəyini vəd edən, lakin buna nail ola bilməyən Tramp sonrakı açıqlamalarında müharibəni 24 saata bitirmək barədə sözlərinin kinayə olduğunu iddia edib.
Tramp demokratların hakimiyyəti dövründə Ukraynaya 350 milyard dollar yardım göstərildiyini bildirərək bunu tez-tez tənqid edir.
Tramp vəzifəyə gəldikdən sonra Zelenski ilə dəfələrlə görüşüb. ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşner də Rusiya və Ukrayna rəsmiləri ilə bir çox dəfə danışıqlar aparıblar.
ABŞ tərəfləri Əbu-Dabi və Cenevrədə bir araya gətirsə də, bu görüşlərdə müharibənin sona çatmasına dair konkret qərar qəbul edilməyib.
Tramp və Zelenskinin 2025-ci il fevralın 28-də keçirdikləri mətbuat konfransı iki lider arasındakı gərgin münasibətləri üzə çıxarıb. ABŞ ilə Ukrayna arasında nadir torpaq elementlərinə dair mümkün razılaşmanın müzakirə olunduğu vaxt kameralar qarşısına çıxan liderlər bir-birini ittiham ediblər.
Zelenski Trampdan əvvəlki prezidentlər də daxil olmaqla, ABŞ rəhbərliyinin Putini dayandıra bilməməsindən şikayətlənərkən vitse-prezident Cey Di Vens onu hörmətsizlikdə ittiham edib.
Vens ABŞ-ın Ukraynaya yardım etməyə çalışdığını deyib. Zelenski isə müharibə zamanı ABŞ da daxil olmaqla, hər bir ölkənin problemlərlə üzləşə biləcəyini, lakin uzaqda yerləşən ABŞ-ın bunu hiss etmədiyini bildirib.
Bunun üzərinə Tramp Zelenskiyə nə hiss etməli olduqlarını onlara deməməyi, problemin həllinə çalışdıqlarını və Ukrayna liderinin bunu diktə edəcək mövqedə olmadığını söyləyib.
Mübahisəli görüşdən bir müddət sonra iki lider münasibətləri düzəltməyə çalışıblar. Tramp həmin ilin martında baş tutan telefon danışığının çox yaxşı keçdiyini açıqlayıb.
Zelenski də Trampın rəhbərliyi altında 2025-ci ildə davamlı sülhün əldə edilə biləcəyinə inandıqlarını bildirib, lakin buna da nail olunmayıb.
Sonrakı dövrdə Tramp Ukrayna ilə nadir torpaq elementləri üzrə saziş imzalayacaqlarını açıqlayıb. Lakin 11 gün sonra Zelenskinin razılaşmadan geri çəkilməyə çalışdığını və bunun problem yarada biləcəyini bildirib.
Zelenski əvvəlcə atəşkəsin, sonra isə sazişin imzalanmasının tərəfdarı olub. Tramp isə razılaşmanın imzalanmasının gecikdiyini deyib.
ABŞ və Ukrayna may ayında nadir torpaq elementlərindən istifadəni də əhatə edən iqtisadi tərəfdaşlıq sazişi imzalayıblar. Bu addım münasibətlərə yenidən təkan verib. Tərəflər həmin dövrdə apardıqları danışıqları müsbət və məhsuldar kimi qiymətləndiriblər.
Tramp bu dövrdə Putini daha çox tənqid etməyə başlayıb, Rusiyanın Ukraynaya hücumlarından və Putinin hərəkətlərindən narazı olduğunu, Rusiya liderinin isə özünü itirdiyini bildirib.
Daha sonra Zelenski ilə görüşlərini intensivləşdirən Tramp 2025-ci ilin yayında Ukrayna və Rusiya liderlərini bir araya gətirəcək görüşə hazırlıq başladığını açıqlasa da, buna hələ nail ola bilməyib.
Avqust ayında Tramp və Putin ABŞ-ın Alyaska ştatında görüşüblər. Zirvədə Ukrayna böhranının həlli yolları və Rusiya-ABŞ münasibətlərinin yaxşılaşdırılması müzakirə edilsə də, yekun razılaşma əldə olunmayıb.
2025-ci ilin noyabrında Tramp administrasiyasının Rusiya ilə Ukrayna arasında müharibəyə son qoymaq üçün hazırladığı 28 maddəlik sülh planı təklifinin Kiyevə təqdim edildiyi bildirilib. ABŞ rəsmiləri Qərbin plana yönəltdiyi tənqidlərə cavab olaraq, onların cəbhədəki reallıqları düzgün anlamadığını iddia ediblər.
Ukrayna tərəfi milli maraqlarına xəyanət etməyəcəklərini bildirib. Tramp isə planın son təklif olmadığını vurğulayaraq müharibəyə son qoyulması çağırışını təkrarlayıb.
Sülh planı 2025-ci il noyabrın 23-də İsveçrənin Cenevrə şəhərində müzakirə edilərkən Tramp Kiyev rəhbərliyini onun səylərinə minnətdarlıq göstərməməkdə ittiham edib.
Tramp, həmçinin Zelenskinin sülh planını oxumadığını və bundan məyus olduğunu bildirib.
ABŞ prezidenti sonrakı dövrdə Ukraynada seçkilərin keçirilməməsi məsələsini gündəmə gətirərək ölkədə seçkilərin keçirilməsinə nə qədər vaxt qaldığını soruşub.
İki lider 2025-ci ilin dekabrında ABŞ-da da görüşüblər. Tramp görüşdən sonra müharibəyə son qoyulması istiqamətində böyük irəliləyiş əldə etdiklərini bildirib.
Tramp 2026-cı ilin əvvəlində Rusiya ilə Ukraynanın razılaşmaya yaxın olduğunu açıqlayıb və Putindən Kiyevə hücumları bir həftə dayandırmasını xahiş edib.
Rusiya və Ukrayna may ayında Trampın üç günlük müvəqqəti atəşkəs və qarşılıqlı olaraq 1000 hərbi əsirin dəyişdirilməsi təşəbbüsünü qəbul etdiklərini bildiriblər.
İyul ayında isə Trampın Zelenskinin Rusiya ilə müharibə çərçivəsindəki fəaliyyətləri və siyasəti barədə fikirlərinin son həftələrdə müsbət istiqamətdə dəyişdiyi irəli sürülüb.
Həmin dövrdə iki lider “Patriot” sistemlərinin istehsal lisenziyasını müzakirə ediblər. Tramp sonradan bu məsələyə yaşıl işıq yandırmasa da, Kiyev bununla bağlı ümidini qoruyur.
Son günlər Tramp Ukraynanın Rusiyadakı neft emalı zavodlarına hücumlarını və razılaşmaya tərəfdar olmamasını tənqid edərək, ölkənin Zelenskinin əvəzinə yeni prezident seçməli olduğunu iddia edir.
Ukraynanın dünyada problemlər yaratmaq istədiyini və dizel yanacağı obyektlərini vurduğunu iddia edən Tramp Ukrayna liderini dayanmağa çağırıb.
Zelenski isə tam atəşkəs olduğu təqdirdə seçkilərin keçirilə biləcəyini bildirib və Putini dayandırmağın yolunu tapa bilmədiyinə görə ABŞ-ı ittiham edib.
Tramp və Putinin Rusiyanın ABŞ və qlobal bazarlara dizel yanacağı tədarük etməsi ilə bağlı razılığa gəlməsi həm Kiyevin, həm də Qərb müttəfiqlərinin narazılığına səbəb olub.
Avropalı rəsmilər ABŞ-ın Ukraynanı Rusiyanın enerji obyektlərinə hücumları dayandırmadığı təqdirdə kəşfiyyat məlumatlarının paylaşılmasını dayandırmaqla hədələdiyini də iddia ediblər.
Tramp Rusiya ilə Ukrayna arasında enerji infrastrukturuna hücum etməmək barədə atəşkəs əldə olunduğunu açıqlayıb. Zelenski isə bundan xəbərdar olmadığını, lakin bu fikri dəstəklədiyini və atəşkəsə hazır olduqlarını bildirib.
Zelenski sonrakı paylaşımında Rusiyanın Ukraynadakı enerji obyektlərinə hücumları davam etdirməklə Trampın açıqlamasını pozduğunu iddia edib.
