Alimlər: Kişi və qadın beyinlərində yüzlərlə gen fərqli işləyir
Yeni araşdırmalar göstərir ki, kişi və qadın beyinlərində yüzlərlə gen fərqli şəkildə fəaliyyət göstərir. Bu fərqliliklərin Alzheimer və Parkinson kimi cinsiyyətlə əlaqəli beyin xəstəliklərinin inkişafında rol oynaya biləcəyi ehtimal olunur.
Oksford mərkəzli La Trobe Universitetindən professor Cenni Qrevsin verdiyi məlumata görə, kişi (XY) və qadın (XX) fərdlərin beyinlərində gen aktivliyi əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.
2025-ci ildə dərc olunan bir tədqiqatda müəyyən edilib ki, kişi beyinlərində 610, qadın beyinlərində isə 316 gen daha aktivdir.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu fərqliliklər yalnız hormonlardan deyil, həm də birbaşa genetik təsirlərdən qaynaqlanır və dölün inkişafının çox erkən mərhələlərində başlayır.
Genlərin yalnız 10 faizi cinsiyyət xromosomlarındadır
Genlərin böyük hissəsi cinsiyyət xromosomlarında deyil, hər iki cinsdə də olan normal xromosomlarda yerləşir. Bu da göstərir ki, estrogen və testosteron kimi hormonlar gen aktivliyinə mühüm təsir göstərir.
Beyin toxumalarının analizinə əsasən, qadınlarda neyronlarla əlaqəli genlər, kişilərdə isə hüceyrə zarı və nüvə quruluşu ilə bağlı genlər daha aktiv işləyir.
Xəstəlik risklərində cinsiyyət fərqi
Gen səviyyəsindəki bu fərqlər beyin xəstəliklərinə meyillilik baxımından da cinsiyyətlər arasında fərqi izah edə bilər.
Alzheimer xəstəliyi ilə bağlı genlərin çoxu qadınlarda daha aktiv olur — bu da qadınlarda xəstəliyin iki dəfə daha çox rast gəlinməsini açıqlaya bilər.
Kişilərə məxsus SRY geni isə Parkinson xəstəliyinin gedişatını sürətləndirə bilir.
Nəticə: Beyin fərqləri doğuşdan gəlir, amma sərhədlər dəqiq deyil
Tədqiqatçılar qəbul edirlər ki, kişi və qadın beyinlərində genlərin fəaliyyəti fərqlidir, lakin bunun zəka və ya davranışa təsiri hələ tam aydın deyil.
Qrevs qeyd edir ki, cinsiyyətlər arasında genetik səviyyədə fərqliliklər var, amma bu fərqlər fərdlərin qabiliyyətini və ya intellektini müəyyən etmir.
Araşdırma The Conversation platformasında yayımlanıb.
