Xərçəngdən ölüm hallarının sayı 2050-ci ilə qədər iki dəfə arta bilər
Qlobal Xəstəlik Yükü (Global Burden of Disease) Xərçəng Araşdırmasının son məlumatlarına görə, zəruri tədbirlər görülməzsə, dünya üzrə xərçəngdən ölüm hallarının 2050-ci ilə qədər iki dəfə artacağı proqnozlaşdırılır.
Tədqiqatı aparan mütəxəssislər xüsusilə Cənubi Asiya və Sub-Sahara Afrika regionuna diqqət çəkərək, milyonlarla insanın qarşısı alınabilən və ya erkən müalicə oluna bilən xərçəng növləri səbəbindən həyatını itirmək riski ilə üz-üzə olduğunu vurğulayıblar.
Xərçəng artıq yalnız yüksək gəlirli ölkələrin problemi deyil
Alimlər 1990–2023-cü illər arasındakı məlumatları analiz edərək 2050-ci il üçün proqnozlar hazırlayıb. Araşdırma göstərir ki, xərçəng yükünün böyük hissəsi getdikcə aşağı və orta gəlirli ölkələrə doğru yönəlir.
2023-cü ildə dünya üzrə 18,5 milyon yeni xərçəng halı qeydə alınıb, 10,4 milyon insan isə xərçəng səbəbindən həyatını itirib. Bu, dünya üzrə hər altı ölümdən birinin xərçəngdən qaynaqlandığını göstərir. Ölümlərin üçdə ikisi aşağı və orta gəlirli ölkələrdə baş verib.
2023-cü il ölümlərinin 41,7%-nin dəyişdirilə bilən risk faktorlarından qaynaqlandığı, bu faktorlar arasında tütün və alkoqol istifadəsi, sağlam olmayan qidalanma, yüksək bədən kütlə indeksi, hava çirkliliyi və zərərli iş-mühit şərtlərinin rol oynadığı qeyd edilib.
Mütəxəssislər effektiv dövlət siyasətləri və sağlam həyat tərzini təşviq edən tədbirlər ilə hər il milyonlarla xərçəng halının qarşısını almağın mümkün olduğunu bildiriblər.
2050-ci ildə 30,5 milyon yeni hal proqnozlaşdırılır
30 ildən artıq məlumat əsasında hazırlanan proqnozlara görə, 2050-ci ildə dünyada hər il təxminən 30,5 milyon yeni xərçəng halı yaranacaq və illik xərçəng ölümləri 18,6 milyona çatacaq. Bu rəqəmlər indiki səviyyələrin demək olar ki, ikiqat artacağını göstərir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, əhali artımı və yaşlanma bu yüksəlişdə əsas rol oynayır, həyat tərzində dəyişikliklər, urbanizasiya, hava keyfiyyətinin pisləşməsi və iqtisadi transformasiya isə xərçəng riskini artırır. Zəruri müdaxilələr həyata keçirilməzsə, bu tendensiya davam edəcək.
Tədbirlər qlobal prioritet olmalıdır
Erkən diaqnozun həyati əhəmiyyət daşıdığına diqqət çəkən mütəxəssislər süd vəzi, uşaqlıq boynu və qalın bağırsaq xərçəngi kimi növlər üçün skrininq proqramlarının genişləndirilməsinin vacib olduğunu bildiriblər. Tütün istifadəsinin azaldılması, hava keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, piylənmə ilə mübarizə və iş təhlükəsizliyi tədbirlərinin gücləndirilməsi də vacib hesab edilir.
Həmçinin, patoloji laboratoriyaların artırılması, onkologiya sahəsində ixtisaslı sağlamlıq işçilərinin hazırlanması və münasib qiymətə müalicəyə çıxışın təmin olunması da sağlamlıq sistemləri üçün zəruridir. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, güclü xərçəng qeydiyyat sistemləri olmadan ölkələr effektiv planlama və irəliləyişi ölçə bilməz.
Xərçəng artıq gəncləri də təsir edir
Araşdırmada diqqət çəkilir ki, xərçəng yalnız yaşlı fərdlərin xəstəliyi deyil. Bir çox bölgədə əvvəllər daha yaşlı insanlarda rast gəlinən bəzi xərçəng növləri gənclərdə də artıb. Bu, təhsil, məşğulluq, ailə həyatı və iqtisadi təhlükəsizlik üzərində ciddi təsir göstərir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, 2050-ci ilə dair proqnozlar qəti nəticə deyil və növbəti 25 il kritik əhəmiyyət daşıyır.
