ABŞ-İran müharibəsinin əsas bəndi: Uranın zənginləşdirilməsi niyə bu qədər vacibdir?
ABŞ və İran arasında İslamabadda keçirilən və müharibəni dayandırması gözlənilən yüksək səviyyəli görüşlər uran zənginləşdirilməsi moratoriyasının müddəti ilə bağlı yaranan fikir ayrılığı səbəbindən dalana dirənib.
AFN.az xəbər verir ki, Vaşinqton İranın nüvə silahı istehsal etmək potensialını tamamilə yox etmək üçün 20 illik qadağa tələb etdiyi halda, Tehran bu müddətin ən çox 5 il ola biləcəyini vurğulayır.
Bu strateji qarşıdurmanın kökündə dayanan texniki prosesə nəzər salsaq, təbii uranın tərkibindəki U-235 izotopunun nisbəti cəmi 0,72 faiz təşkil edir, lakin müasir sentrifuqa texnologiyası ilə bu göstəricini 94 faizə qədər yüksəltmək mümkündür. Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) məlumatlarına görə, sülh məqsədli enerji istehsalı üçün 20 faizdən aşağı zənginləşdirmə kifayət etsə də, nüvə silahı üçün bu hədd 90 faiz və daha yuxarı olmalıdır.
Hazırda İranın əlində 60 faiz saflıqda təxminən 440 kq zənginləşdirilmiş uran olduğu təxmin edilir ki, bu da mütəxəssislərin fikrincə, silah dərəcəsinə keçid müddətini kəskin şəkildə qısaldır. BAEA rəhbəri Rafael Qrossi bu ehtiyatın nəzəri olaraq 10-dan çox nüvə başlığı istehsal etməyə yetdiyini bildirir.
2025-ci ilin 12 günlük müharibəsi və 2026-cı il əməliyyatları zamanı İranın İsfahan, Nətənz və Fordo kimi əsas nüvə obyektləri ağır zərbələr alsa da, strateji ehtiyatların son vəziyyəti hələ də qeyri-müəyyənliyini qoruyur. 2015-ci ildə imzalanan nüvə sazişindən fərqli olaraq, Donald Tramp administrasiyası bu dəfə daha uzunmüddətli və qəti bir dondurma tələb edir.
Siyasi ekspertlər hesab edir ki, 20 illik israr Trampın bu müharibəni böyük bir uğur hekayəsi kimi təqdim etmək istəyindən irəli gəlir, Tehran isə proqramın tam iflic edilməsini milli suverenliyə təhlükə kimi qiymətləndirərək geri çəkilmir.
