BMT: Kritik minerallar qlobal ticarəti yenidən formalaşdırır
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Ticarət və İnkişaf Konfransı (UNCTAD) tələbat artdıqca kritik mineralların qlobal ticarətə yeni yön verdiyini, bu resursların güclü sənaye siyasətlərinin və geosiyasi rəqabətin mərkəzinə çevrildiyini bəyan edib.
AFN.az xəbər verir ki, qurumun iyun ayı üzrə dərc etdiyi Qlobal Ticarət Yenilənməsi hesabatına əsasən, dünya iqtisadiyyatı daha təmiz enerji sistemləri, elektrikləşdirmə və rəqəmsal texnologiyalara doğru sürətli bir keçid dövrünü yaşayır.
Bu qlobal transformasiya sözügedən texnologiyalarda intensiv şəkildə istifadə olunan mis, nikel, litium, kobalt və nadir torpaq elementləri başda olmaqla, kritik minerallara olan tələbatın sürətlə yüksəlməsinə rəvac verir.
Proqnozlara görə, dünyada litiuma olan tələbatın 2040-cı ilə qədər 350 faiz, qrafitə olan tələbatın isə 130 faizdən çox artacağı gözlənilir.
Lakin bu mühüm minerallar və onların tədarük zəncirləri dünyada məhdud sayda ölkənin əlində cəmləşib.
Belə ki, Konqo Demokratik Respublikası qlobal kobalt mədən hasilatının 74 faizini təkbaşına təmin etdiyi halda, Çin dünyadakı təbii qrafitin 78 faizini istehsal edir.
Avstraliya, Çili və Çin isə birlikdə qlobal litium hasilatının 70 faizini qarşılayır.
Kritik minerallara tələb artdıqca və tədarük riskləri böyüdükcə, hökumətlər öz ticarət siyasətlərini bu xammalın təhlükəsizliyini təmin etmək, hasilatda milli potensialı gücləndirmək və qlobal tədarük zəncirindəki mövqelərini möhkəmlətmək üçün bir alət kimi istifadə edirlər.
UNCTAD-ın statistik məlumatları göstərir ki, 2020-ci ildən bəri kritik mineralların ixracına yönəlmiş təxminən 100 fərqli tənzimləyici və məhdudlaşdırıcı tədbir qüvvəyə minib.
Bu çərçivədə getdikcə daha çox ölkə kritik minerallar uğrunda mübarizəyə qoşulduqca, parçalanmış sistem riski daha da artır.
Dünyada kritik mineral müqavilələri, qaydaları və standartları baxımından yarana biləcək bu pərakəndəliyin qiymətləri kəskin qaldıra biləcəyi, investisiya qərarlarının qəbulunu çətinləşdirəcəyi və inkişaf etməkdə olan ölkələr üzərində müxtəlif iqtisadi təzyiqlər yaradacağı ehtimal olunur.
Beynəlxalq qurum kritik mineralların ticarətini açıq, proqnozlaşdırıla bilən və sabit saxlamaq üçün bu sahədəki qərarlar və investisiyalarla bağlı daha koordinasiyalı bir yanaşmanın hazırlanmasını tövsiyə edir.
Vurğulanır ki, məhz bu vahid yanaşma gələcəkdə kritik mineralların parçalanmış fəsadlı bir sistemə, yoxsa qlobal inkişafın və dayanıqlılığın təməlinə çevriləcəyini müəyyən edəcək.
