ABŞ-ın ən böyük ştatında seçki nəticələrinin açıqlanması gecikir
ABŞ-ın ərazisinə görə ən böyük ştatı Alyaskada çətin coğrafi şərait və poçt göndərişlərindəki gecikmələr səbəbindən aralıq seçkilərdə verilən səslərin hesablanması uzanıb.
AFN.az xəbər verir ki, avtomobil yolları ilə əlaqəsi olmayan ştat paytaxtı Cuno şəhərinə dəniz təyyarələri və qayıqlarla daşınan bülletenlərin sayımının noyabrın 18-də başa çatacağı gözlənilir.
Son bir neçə həftə ərzində Alaska Seaplanes şirkəti adi sərnişin, dərman və ərzaq daşımalarına əlavə olaraq aralıq seçkilərdə istifadə edilmiş səsvermə bülletenlərindən ibarət xüsusi yük də daşıyır.
Regional aviaşirkət ABŞ-ın ən böyük ştatının geniş ərazisində Alyaska sakinlərinin poçt vasitəsilə və şəxsən verdikləri səslərin daşınmasını təmin edən mürəkkəb logistika prosesinin bir hissəsidir. Ştatda nəqliyyat əsasən avtomobil yolları ilə deyil, dəniz və hava yolu ilə həyata keçirilir.
Bu çətin logistika prosesi Konqresin hər iki palatasına nəzarəti respublikaçılardan geri alan demokratların aralıq seçkilərdə qalib gəldiyi ştatların əksəriyyətində nəticələr məlum olduqdan bir həftə sonra Alyaska sakinlərinin Senat seçkisinin nəticəsini niyə hələ də gözlədiyini izah edir.
Hazırkı respublikaçı senator Den Sallivanla onun demokrat rəqibi, Konqresin keçmiş üzvü Meri Peltola arasında gedən gərgin mübarizənin qalibi bütün etibarlı səslərin hesablanmasının başa çatmasının gözlənildiyi noyabrın 18-dək bəlli olmaya bilər.
Ştatın cənub-şərq bölgəsinə xidmət göstərən Alaska Seaplanes şirkətinin marketinq direktoru Endi Klayn BBC-yə açıqlamasında minlərlə kilometr məsafədə yerləşən məntəqələrdən bütün bülletenlərin daşınması kimi həqiqətən mürəkkəb işi düzgün yerinə yetirməkdən qürur duyduqlarını bildirib. O, bülletenlərin daşınması prosesinin son mərhələsinin bir hissəsi olduqlarını hiss etdiklərini deyib.
Alyaskadakı bəzi seçki dairələri ilkin nəticələri seçki gecəsi mərkəzi seçki ofislərinə çatdıra bilir. Bu da ştat rəsmilərinə və xəbər təşkilatlarına səslərin ilkin bölgüsünü açıqlamaq imkanı verir. Lakin seçicilərin necə səs verdiyinə dair tam mənzərənin ortaya çıxması vaxt tələb edir.
Massaçusets Texnologiya İnstitutunun seçki məsələləri üzrə eksperti Çarlz Stüart III bildirib ki, Birləşmiş Krallıqdan altı dəfədən çox böyük olan ştatın müxtəlif bölgələrindən gələn səslərin hesablanması ciddi logistika çətinlikləri yaradır. Bundan əlavə, poçtla göndərilən bülletenlərin çatdırılmasını gözləmək də gecikməyə səbəb olur. Seçki gününədək poçt möhürü vurulması şərtilə bu bülletenlər 10 günədək, xaricdə yaşayan seçicilərin bülletenləri isə 15 günədək gecikmə ilə çata bilər. Stüartın sözlərinə görə, seçki rəsmiləri ikinci və üçüncü partiya bülletenlərinin nəticələrini tələsik açıqlamaqdansa, prosesi düzgün həyata keçirməyə üstünlük verirlər.
Şəxsən və ya poçt vasitəsilə verilməsindən asılı olmayaraq, bütün bülletenlər skan edilməsi və sayılması üçün sonda yalnız təyyarə və ya qayıqla çatmağın mümkün olduğu ştat paytaxtı Cuno şəhərinə aparılır. Daha çox şəhərləşmiş bölgələrdə seçki materiallarını seçki gecəsi gec saatlarda təyyarəyə yükləmək mümkün olduğu halda, Alyaskanın kiçik və ya ucqar ərazilərində bu proses daha uzun çəkir.
Alyaskanın digər respublikaçı senatoru Liza Morkovskinin iki seçki kampaniyasında çalışmış seçki hüququ üzrə mütəxəssis Skott Kendall bildirib ki, bəzi yaşayış məntəqələri o qədər kiçik kəndlərdən ibarətdir ki, seçkini faktiki olaraq öz ailəsi və qonşuları üçün təşkil edən insanlar da var. Belə kiçik yaşayış məntəqələrində bülletenlər xüsusi zərflərə və ya qutulara möhürlənərək poçta verilir və məhz bu mərhələdə Alaska Seaplanes kimi şirkətlər prosesə qoşulur. Təyyarələrə yüklənən bülletenlər Cuno şəhərinə göndərilir, orada poçt şöbəsinə təhvil verilir. Klayn bu prosesin onların gündəlik iş rejiminin bir hissəsi olduğunu və sadəcə bir neçə əlavə qutu daşımaqdan ibarət olduğunu bildirib.
Şəxsən və poçt vasitəsilə verilmiş bütün səslər Cuno şəhərinə çatdıqdan sonra seçki rəsmiləri yoxlamaları başa çatdıracaqlar. İlk turda namizədlərdən heç biri səslərin 50 faizindən çoxunu qazana bilməsə, rəsmilər üstünlüklərə əsaslanan səsvermə sistemini tətbiq edərək ən az səs toplamış namizədləri yarışdan kənarlaşdıracaq və onların səslərini həmin seçicilərin ikinci seçimlərinə uyğun olaraq yenidən bölüşdürəcəklər. Bundan sonra Alyaskada Senat yarışı ilə yanaşı, qubernator və ABŞ Nümayəndələr Palatasına seçkilərin qalibləri də rəsmən elan olunacaq.
Senat seçkisində kimin qalib gələcəyinə dair marağı artıran digər amil Demokrat Partiyasının rəsmiləri tərəfindən namizəd göstərildiyi iddia edilən Den Sallivan adlı başqa bir respublikaçı namizədin nəticələrə təsir edib-etməyəcəyi ilə bağlı sualdır. İndiyədək açıqlanan nəticələr bu ehtimalın az olduğunu göstərir.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu həftə ikinci Den Sallivanın prosesə qoşulması səbəbindən Alyaskadakı Senat seçkisində saxtakarlıq edildiyini iddia edib. Tramp administrasiyası aşağı instansiya məhkəməsinin rədd etdiyi və seçki nəticələrinin təsdiqlənməsini dayandırmağı hədəfləyən iddia ilə bağlı apellyasiya şikayəti verib.
Bu arada hakim Peltolanın seçki kampaniyasının seçki rəsmiləri tərəfindən neçə poçt bülleteninin rədd edildiyi və həmin seçicilərin kimliyi barədə məlumat almaq tələbini rədd edib. Ştat rəhbərliyi bu məlumatları paylaşmaq öhdəliyinin olmadığını və bunun seçicilərin məxfiliyini pozacağını müdafiə edib.
Seçkinin nəticəsi bir çox insan üçün böyük əhəmiyyət daşısa da, Klayn kimi şəxslər üçün prosesin özü də mühüm rol oynayır. O, həmkarları adından danışaraq hamısının vətəndaş olduğunu və seçkilərin düzgün, vaxtında keçirilməsini təmin etmək məsuliyyətini daşıdıqlarını bildirib.
