Ayda saat neçədir? ABŞ və Çin arasında maraqlı mübahisə
Kosmik yarışda yeni bir cəbhə açan ABŞ və Çin Ayda ortaq bir saat standartının müəyyənləşdirilməsi məsələsində fikir ayrılığı yaşayır.
AFN.az xəbər verir ki, mütəxəssislər iki gücün zaman ölçümündə razılığa gələ bilməməsi halında gələcəkdəki Ay missiyalarında ciddi koordinasiya problemlərinin və qəza risklərinin yarana biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.
Dünya miqyasında qatar marşrutlarını tənzimləmək məqsədilə 19-cu əsrdə Qrinviç Orta Zamanı ilə başlayan standart saat tətbiqi bu gün kosmosda bənzər bir zərurətlə qarşı-qarşıya qalıb.
ABŞ NASA vasitəsilə Ay üçün "Əlaqələndirilmiş Ay Zamanı" adında universal bir sistem qurmağa çalışsa da, Çin bu standartı qəbul etməyə meyil göstərmir.
Ayda tapşırıq yerinə yetirəcək peyklərin və kosmik gəmilərin bir-biri ilə problemsiz əlaqə saxlaya bilməsi üçün dəqiq bir zaman birliyinə ehtiyac duyulur. GPS sistemlərində saatların hətta mikrosaniyə səviyyəsində fərqlilik göstərməsi, mövqe hesablamalarında yüzlərlə metrlik sürüşmələrə yol açır və bu vəziyyət, xüsusilə insanlı kosmik uçuşlarda və təcili eniş ssenarilərində ölümcül nəticələr doğurma riski daşıyır.
ABŞ ümumi kosmik missiya sayında öndə olsa da, Çin Ayın qaranlıq tərəfi ilə rabitəni təmin edən retranslyator peyklərinə sahib yeganə ölkə statusundadır. Bu peyklər Çinə gələcəkdə qurulacaq bir Ay GPS sistemi üçün böyük bir üstünlük qazandırır.
Mütəxəssislər Çinin öz standartlarını qəbul etdirəcəyi təqdirdə özəl kosmik şirkətlərin də investisiyalarını bu ölkəyə yönəldə biləcəyini qeyd edirlər.
Öz standartlarını formalaşdırmaq istəyən Çin son olaraq "Ay Zamanı Efemeridi" adlandırdığı öz riyazi zaman modelini elan edib.
Ayda saat tənzimləməsini çətinləşdirən yeganə amil siyasi rəqabət deyil, həm də fizika qanunlarıdır. Ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə görə, cazibə qüvvəsi zamanın axışına təsir edir və Ayda saatlar Yer kürəsindəki saatlarla müqayisədə gündə təxminən 56 mikrosaniyə daha sürətlə işləyir.
Gələcəkdə qurulması planlaşdırılan Ay iqtisadiyyatı və daimi bazalar üçün bu zaman fərqinin Yer zamanına həssas şəkildə uyğunlaşdırılması zəruridir.
Siyasi çəkişmələrə baxmayaraq, hər iki ölkənin elmi qurumları kosmosdakı əməliyyatları təhlükəsiz etmək naminə riyazi və fiziki məlumatlar üzərində uzlaşaraq məsləhətçi səviyyəsində ünsiyyəti davam etdirirlər.
