Artıq saniyə tətbiqi ləğv edilə bilər: Zamanın ölçülməsi dəyişəcək
Yerin fırlanma sürəti ilə müasir saatları uyğunlaşdırmaq üçün 1972-ci ildən bəri istifadə edilən artıq saniyə tətbiqinin ləğvi planlaşdırılır.
AFN.az xəbər verir ki, qlobal texnologiya və naviqasiya sistemlərində fasilələrə səbəb olan bu tətbiqin dayandırılması ilə zamanın ölçülməsinin Yerin hərəkətləri ilə tarixi əlaqəsi kəsiləcək.
Beynəlxalq zaman ölçmə qurumları artıq saniyə tətbiqinin ləğvini nəzərdə tutan təklifi səsverməyə çıxarmağa hazırlaşır.
Artıq saniyə Yerin fırlanması ilə telekommunikasiya, elektrik şəbəkələri və kompüterlər kimi mühüm infrastrukturlarda istifadə olunan dünya zaman standartı arasında kiçik bir əlaqə yaradır.
1972-ci ildən bəri qlobal saatlara 27 dəfə əlavə edilən artıq saniyə iki zaman sisteminin eyni vaxtda uyğun işləməsini təmin edirdi.
Bu sistemlərdən biri rəsədxanaların ölçdüyü astronomik zaman, digəri isə dəqiq atom saatları ilə müəyyən edilən Koordinasiyalı Ümumdünya Zamanı (UTC) adlanır.
İki zaman ölçmə üsulu arasında fərq yaranır, çünki Yer sabit sürətlə fırlanmır və yırğalanır. Bu dəyişikliklər Ayın cazibə qüvvəsi, planetin nüvəsindəki yerdəyişmələr, eləcə də iqlim böhranı nəticəsində qütb buzlaqlarının əriməsi və səthdə su ilə buz kütlələrinin hərəkəti ilə əlaqədardır.
Artıq saniyələr iki sistem arasında uzlaşma rolunu oynayırdı. İnsanların əksəriyyəti uzun illərin mövcudluğunu hiss etsə də, artıq saniyələri hiss etmirdi.
Qeyri-müntəzəm fasilələrlə əlavə edilən və cəmi altı ay əvvəl elan olunan artıq saniyələr məlumat serverlərinin, yüksək tezlikli maliyyə əməliyyat sistemlərinin və dəqiq zaman ölçməsindən asılı olan digər infrastrukturların operatorları üçün problemlər yaradırdı.
2012-ci ildə əlavə edilən bir saniyə böyük sosial media şəbəkələrinin və təyyarə bileti rezervasiya sistemlərinin sıradan çıxmasına səbəb olmuşdu. Sonuncu artıq saniyənin əlavə edildiyi 2016-cı ilin sonunda isə bulud xidmətləri göstərən şirkətlərin müştəriləri qısamüddətli fasilələrlə üzləşmişdilər. Texnologiya nəhəngləri bu tətbiqin ləğvini tələb edirdilər.
Ölçmə standartlarını müəyyən edən hökumətlərarası qurum olan Beynəlxalq Çəkilər və Ölçülər Bürosunun 69 üzv ölkəsi artıq saniyənin ləğvinə dair qərar üzrə səsvermə keçirəcək. Təklif qəbul edilərsə, qərar 2027-ci ilin mayında qüvvəyə minəcək.
Atom saatları ilk dəfə təqdim ediləndə naviqasiya vasitələri ənənəvi üsullara əsaslandığı üçün astronomik zamana bağlı qalmaq vacib idi. Lakin GPS sisteminin meydana çıxması ilə vəziyyət dəyişdi.
Beynəlxalq Çəkilər və Ölçülər Bürosunun üzvləri Koordinasiyalı Ümumdünya Zamanına keçidi 20 ildən çoxdur müzakirə edirlər. Qurumun 2022-ci ildə keçirilən son iclasında üzv ölkələr artıq saniyənin 2035-ci ilədək mərhələli şəkildə ləğv edilməsini nəzərdə tutan qərarı qəbul etmişdilər.
Müzakirələr indiyədək görünməmiş bir ehtimal səbəbindən daha da aktuallaşıb. Ekspertlərin fikrincə, yaxın gələcəkdə bir saniyə əlavə etmək əvəzinə bir saniyəni çıxarmaq, yəni mənfi artıq saniyə tətbiq etmək lazım gələ bilər.
Yerin fırlanmasının uzunmüddətli tendensiyası yavaşlama istiqamətində olsa da, qısamüddətli dövrdə onun sürətləndiyi görünür. Bu vəziyyət astronomik zamanla atom zamanını uyğunlaşdırmaq üçün Koordinasiyalı Ümumdünya Zamanından bir saniyənin çıxarılmasını tələb edə bilər.
Bir saniyənin çıxarılması indiyədək sınaqdan keçirilməyib və rəqəmsal dünyada qarışıqlığa səbəb ola bilər. Bürodan verilən açıqlamada kritik infrastruktur operatorlarının belə bir addıma hazır olmadığı bildirilib.
Təklif atom zamanının astronomik zamandan tədricən uzaqlaşmasına imkan verəcək. Beləliklə, rəsmi zaman ölçülməsi Yerin fırlanmasından asılı olmayacaq və saatlara bir daha artıq saniyə əlavə edilməyəcək.
Bununla belə, təklif atom zamanı ilə astronomik zaman arasındakı maksimum fərqin bir saatı keçməməsini tövsiyə edir. Belə fərqin yaranması isə 3 min ildən çox vaxt aparacaq.
Həmin dövr gəlib çatanda gələcək nəsillər artıq saat tətbiqinə keçib-keçməmək barədə qərar verəcəklər.
