İqlim dəyişikliyi Norveçdə içməli suyu istifadəyə yararsız hala gətirib
Norveçin Svalbard arxipelaqında yerləşən Lonqyir şəhərinin sakinlərinə suda ağır metal çirklənməsi aşkarlandığı üçün kran suyunu içməmək barədə xəbərdarlıq edilib.
AFN.az xəbər verir ki, dünyanın ən sürətlə istiləşən bölgələrindən birində yerləşən şəhərdə temperaturun artması illərdir donmuş vəziyyətdə qalan torpağın əriməsinə səbəb olur.
Bu proses zamanı süxurlardan ayrılan metallar şəhərin əsas içməli su mənbəyi olan İsdammen gölünə qarışır.
Şimal qütbündə, coğrafi Şimal qütbündən təxminən 800 mil (1 287 kilometr) məsafədə yerləşən Lonqyir qlobal orta göstəricidən 5-7 dəfə daha sürətlə istiləşir.
Bildirilib ki, payız aylarında temperatur artımı on il ərzində 4 dərəcəyədək çatıb.
Alimlərin fikrincə, suyun çirklənməsinin arxasında iki əsas amil dayanır: permafrost kimi tanınan və ilboyu donmuş vəziyyətdə qalan torpağın əriməsi, eləcə də keçmiş mədən şəhəri olan bölgənin geoloji quruluşu.
Svalbard Universitet Mərkəzində Arktika geologiyası üzrə mütəxəssis və dosent Marjolen Verre donmuş torpağın əriməsi nəticəsində pirit mineralı olan süxurların su ilə təmas etdiyini bildirir. Xalq arasında saxta qızıl kimi də tanınan pirit su və oksigenlə təmas etdikdə oksidləşərək turşu əmələ gətirir. Bu turşu süxurlardakı ağır metalların su mənbələrinə qarışmasına səbəb olur.
Şəhərdə əsas problem manqan çirklənməsidir.
Rəsmilər 2025-ci ilin sentyabrında su mənbələrində manqan səviyyəsinin Norveç İctimai Səhiyyə İnstitutunun litr başına 50 mikroqramlıq tövsiyə olunan həddini 25 dəfə aşdığını müəyyən ediblər.
Manqanın yüksək səviyyədə təsirinə uzun müddət məruz qalmaq, xüsusilə uşaqlarda və körpələrdə nevroloji problemlərə səbəb ola bilər.
Çirklənmə aşkar edildikdən sonra bələdiyyə şəhərdə yaşayan təxminən 2 600 nəfər üçün təcili tədbirlər görüb. Yerli fabrikin filtrlədiyi təmiz su supermarketdə quraşdırılan mərkəzi çən vasitəsilə pulsuz paylanmağa başlanıb. Eyni zamanda suyun çirklənmə səbəblərini araşdırmaq üçün yoxlamaya başlanılıb.
Sonradan manqan səviyyəsi azalsa da, bu ilin əvvəlində aparılan ölçmələr zamanı sulfat və nikel səviyyələrinin də içməli su üçün tövsiyə olunan hədləri aşdığı müəyyən edilib. Buna görə kran suyunun içilməsinə qoyulan qadağa qüvvədə qalır.
Lonqyir şəhərinin meri Terje Aunevik manqan səviyyələrinin təhlükəli həddə olmadığını bildirsə də, rəsmilərin sağlamlıq qaydalarına əməl etməli olduğunu deyib. Aunevik suyun keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün tamamilə yeni su şəbəkəsinə ehtiyac yarana biləcəyini bildirib.
Nəzərdən keçirilən variantlar arasında İsdammen gölündə filtrasiya sisteminin qurulması və ehtiyat mənbə kimi duzsuzlaşdırma zavodunun inşası var. Lakin hər iki variantın son dərəcə baha başa gələcəyi bildirilir. Svalbardda temperaturun tez-tez sıfırdan aşağı düşməsi infrastruktur işlərini də çətinləşdirir.
Aunevik Norveçdə insanların kran suyunu içə bilməyi həmişə təbii qəbul etdiklərini, lakin indi suyu kənardan əldə edib daşımaq məcburiyyətinin çətinlik yaratdığını deyib. Mer digər kiçik yaşayış məntəqələrinin də oxşar problemlərə qarşı indidən tədbir görməli olduğu barədə xəbərdarlıq edib.
Verre və digər alimlər Lonqyirdə baş verənlərin Arktikanın başqa yaşayış məntəqələrində də müşahidə oluna biləcək problemlərin xəbərçisi ola biləcəyini bildirirlər.
Pirit və ağır metallar baxımından zəngin süxurlar, eləcə də donmuş torpaqlar Arktika bölgəsinin digər hissələrində də mövcuddur. Verre hesab edir ki, bu vəziyyət iqlim dəyişikliyinin şirin su mənbələrinə necə təsir göstərə biləcəyini nümayiş etdirən ilk nümunələrdən biri ola bilər. Kanadanın şimalı və Alyaska da oxşar risklərlə üzləşə bilər.
Alimlər donmuş torpaqların əriməsinin yalnız ətraf mühitdə dəyişikliklərə deyil, insanların əsas içməli su mənbələrinin çirklənməsinə də səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.
