Mağarada 280-dən çox qədim qaya təsviri aşkarlandı
İspaniyanın şimal-şərqində, Kataloniya bölgəsində yerləşən Kova-de-la-Font-Major mağara sistemində Paleolit dövrünə aid zəngin qaya sənəti nümunələri aşkar edilib.
AFN.az xəbər verir ki, mağara sistemindən son bir əsr ərzində müntəzəm istifadə olunmasına baxmayaraq, insanların gözləri qarşısında gizli qalan bu irsə aid 280-dən çox fərqli motiv müəyyənləşdirilib.
Mağaranın girişi 1957-ci ildə təmizləndikdən sonra saysız-hesabsız mağara həvəskarı, tunc dövrünə aid əşyalar axtaran xəzinə ovçuları və son illərdə turistlər bu əhəngdaşı mağaralarını ziyarət edib.
Lakin Kataloniya İnsan Paleoekologiyası və Sosial Təkamül İnstitutunun tədqiqatçısı Xosep Mariya Verqes mağarada insanların nə qədər uzun müddətdir yeraltı izlər buraxdığını göstərən bir sıra paralel xətlərlə yalnız 2019-cu ildə qarşılaşıb.
Paleolit dövrünə aid zəngin tapıntıları ilə dünya miqyasında tanınan bölgənin yaxınlığında yerləşməsinə baxmayaraq, Kataloniya qaya sənəti baxımından uzun müddət kasad ərazi hesab edilib. Kova-de-la-Font-Majorda aparılan kəşf bu təsəvvürü dəyişib.
Verqes və onun həmkarı, arxeoloq Miriam Salas-Altes həmin vaxtdan bəri Qatoneres-de-Kal-Palyetes adlı otağın divarlarına həkk olunmuş 280 fərqli Paleolit motivini sənədləşdiriblər. Nəticədə Kova-de-la-Font-Majorun Aralıq dənizi İberiyasında məlum olan ən böyük üçüncü buz dövrü mağara sənəti toplusuna ev sahibliyi etdiyi üzə çıxıb.
Verqes bildirib ki, 60 ildən artıq müddətdə minlərlə ziyarətçi təsvirlərin Paleolit dövrünə aid olduğunu anlamadan birbaşa oyma nümunələrin yanından keçib, bəzi hallarda isə onların üzərinə adlar və tarixlər həkk edib.
Salas-Altesin sözlərinə görə, Pireneylərdən Cəbəllüttariqə qədər İberiya yarımadasının Aralıq dənizi sahili boyunca məlum olan qaya sənəti toplularının təxminən 75 faizində ən çoxu beş heyvan təsviri var, 90 faizdən çoxunda isə bu rəqəm 20-ni keçmir. Buna görə də Kova-de-la-Font-Majorda aşkar edilən sənət nümunələrinin sıxlığı son dərəcə qeyri-adidir.
Aşkar edilmiş 55 heyvan təsviri arasında atlar, marallar, keçilər, iribuynuzlu heyvanlar, bir vəhşi öküz və bir ayı yer alır. Digər bəzi fiqurların isə hansı heyvanları təsvir etdiyi müəyyənləşdirilməyib. Təsvirlərin bir qismi daha mücərrəd xarakter daşıyır. Bunlara çəpəri xatırladan şaquli paralel xətlər sıraları və az qala bir növ yazını xatırladan mürəkkəb ilgək formalı fiqurlardan ibarət diqqətçəkən kompozisiya daxildir. Bununla belə, tədqiqatçılar həmin ilgəklərin nə qədər qədim olduğunun hələ də dəqiqləşdirilmədiyini bildiriblər.
Salas-Altes qeyd edib ki, əvvəllər düşünülənin əksinə olaraq, İberiya yarımadasının şimal-şərqi yüksək səviyyəli Paleolit qaya sənəti nümunələrinə ev sahibliyi edir. Onun sözlərinə görə, Qərbi Avropanın Aralıq dənizi sənəti Franko-Kantabriya bölgəsindən fərqli, özünəməxsus kimliyə malik Aralıq dənizi qrafik ənənəsini daha dərindən müəyyənləşdirməyə imkan verən yeni qaya sənəti nümunələri ilə zənginləşib.
Tədqiqatçılar qaya sənətinin Maqdaleniya mədəniyyətindən daha qədim ola biləcəyini düşünürlər. Lakin bu, hələlik yaşla bağlı ən güclü ehtimal hesab olunur. Komanda heyvan təsvirlərindən birinin üzərində toplanmış kalsitdən istifadə etməklə uran üsulu ilə tarixləndirmə aparmağı planlaşdırır.
Mağaranın 1853-cü ildə yenidən aşkar edilməsindən əvvəl də insanların tarixin müxtəlif dövrlərində Kova-de-la-Font-Mayora daxil olub-çıxdığını göstərən sübutlar mövcuddur. Kömür qalıqları və çaxmaqdaşından hazırlanmış, arxası küt kiçik bıçaq Üst Paleolit dövründə burada insanların yaşadığını göstərir. Son Neolit dövrünə aid insan bud sümüyü isə mağaranın bir hissəsindən qəbiristanlıq kimi istifadə edildiyinə işarə edir.
Bundan başqa, ehtimal ki, Roma dövründə baş vermiş uçqun nəticəsində mağaranın girişinin bağlanmasından XX əsrdə xəzinə ovçularının buraya gəlməsinə qədər içəridə qorunub saxlanmış Tunc dövrünə aid əşyalar da tapılıb.
1993-cü ildən bəri mağara bir növ yeraltı muzey kimi qorunur və Qatoneres bölməsinə giriş məhdudlaşdırılıb. Bununla belə, müasir insanların fəaliyyəti 1957-ci ildən başlayaraq qaya sənətinə ciddi zərər vurub. Həmin bölmənin divarları bir neçə onillik ərzində insanların onlara toxunaraq sürtünməsi nəticəsində aşınıb, divar yazıları ilə də ciddi zədələnib. Verqes və Salas-Altes bu dağıntılar nəticəsində daha çox sayda Paleolit oyma nümunəsinin məhv olmuş ola biləcəyini düşünürlər.
Kova-de-la-Font-Major mağarasının bəzi hissələri ictimaiyyət üçün açıq qalsa da, qaya təsvirlərinin yerləşdiyi bölmə onların daha çox zərər görməsinin qarşısını almaq məqsədilə ziyarətə bağlanıb. Tədqiqatın nəticələri Antiquity jurnalında dərc olunub.
