ABŞ-İran razılaşmasından sonra diqqət neft tədarükünün bərpa sürətinə yönəlib
ABŞ ilə İran arasında əldə olunmuş razılaşma Hürmüz boğazından daşımaların yenidən başlayacağı gözləntilərini gücləndirərək neft qiymətlərində kəskin ucuzlaşmaya səbəb olsa da, ekspertlər bərpanın mərhələli və uzunmüddətli bir proses olacağını bildirirlər.
AFN.az xəbər verir ki, ABŞ və İsrailin fevralın 28-də İrana yönəlik hücumlarından sonra qlobal neft ticarətinin təxminən 20 faizinin keçdiyi Hürmüz boğazının faktiki olaraq bağlanması, başda Körfəz ölkələri olmaqla bölgədəki istehsal və ixrac axınını ciddi şəkildə iflic etmişdi.
Bu prosesdə itirilən milyonlarla barellik tədarük geosiyasi narahatlıqlarla birləşərək neft bazarında kəskin dalğalanmalara yol açmışdı.
ABŞ-İsrail-İran müharibəsində 15 həftə geridə qalarkən, bazar günü Vaşinqton və Tehran müharibəni dayandırmağı və Hürmüz boğazından keçidləri yenidən başlatmağı nəzərdə tutan anlaşma memorandumu üzərində razılığa gəliblər.
Tərəflər arasında ilkin razılaşmanın əldə olunduğunun elan edilməsi ilə neft qiymətlərində kəskin geriləmə müşahidə olunub.
Brent neftinin fyuçers barel qiyməti ötən cümə gününün bağlanışına nisbətən təxminən 5,6 faiz azalaraq 82,40 dollara, WTI neftinin barel qiyməti isə 6,1 faiz enərək 79,70 dollara düşüb.
Bununla da neft qiymətləri mart ayının əvvəlindən bəri ən aşağı səviyyələrini görüb.
Hücumdan əvvəlki son ticarət günü olan fevralın 27-də Brent neftinin barel qiyməti 72,48 dollardan bağlanmışdı.
ABŞ və İran arasında aprelin 8-də əldə olunmuş müvəqqəti atəşkəs qərarına baxmayaraq, danışıqların çıxılmaza girməsi ilə Brent neftinin qiyməti aprelin 30-da 126,41 dollara yüksələrək müharibənin başlanğıcından bəri ən yüksək səviyyəni sınaqdan keçirmişdi.
ABŞ ilə İran arasında əldə olunan bu razılaşma bazarlar baxımından münaqişənin bitməsindən daha çox, Hürmüz boğazından daşımaların hansı dərəcədə və nə qədər vaxtda normallaşacağı, tədarük itkilərinin hansı sürətlə kompensasiya ediləcəyi və bölgə ölkələrində istehsalın tam bərpa olunub-olunmayacağı ilə bağlı gözləntiləri ön plana çıxarıb.
Müharibə səbəbindən Hürmüz boğazında gəmi hərəkətinin dayanması bu müddət ərzində qlobal neft bazarında ciddi tədarük böhranına yol açdı.
Böhranın ən bariz təsiri Körfəz bölgəsindəki əsas istehsalçı ölkələrin neft hasilatında kəskin azalmalar şəklində qeydə alındı.
Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEC) son hesabatına görə, İran, İraq, Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) və Bəhreynin ümumi günlük xam neft hasilatı fevralda təxminən 23,7 milyon barel olduğu halda, bu göstərici martda 15,5 milyon barel, apreldə 13,7 milyon barel, mayda isə 13,5 milyon barelə geriləyib.
Bu azalmalar neft infrastrukturunun da hədəf alındığı qarşıdurma dövründə günlük təxminən 10,3 milyon barellik istehsal itkisinə işarə etdi.
Buna Qatardakı həcm itkisi də əlavə edildikdə ümumi məbləğ daha da yüksəlir.
Norveçdə yerləşən müstəqil araşdırma mərkəzi "Rystad Energy"nin ssenarisinə görə bərpa prosesi mərhələli olacaq və istehsalın tam normallaşması uzun müddət çəkə bilər.
Böyük Britaniyanın "Crystol Energy" rəhbəri Kerol Naxle bildirib ki, razılaşma qüvvədə qalsa, geosiyasi risk mükafatı tədricən bazardan çıxacaq və bu da əlavə qiymət enişlərinə yol aça bilər.
Ekspertlər hesab edirlər ki, gəmi sahibləri və sığorta şirkətləri təhlükəsizlik risklərinin tam aradan qalxdığına əmin olmadan Körfəzə qayıdışda ehtiyatlı davranacaqlar.
Analitiklər həmçinin qeyd edirlər ki, tam bərpa yalnız təhlükəsizlik və logistika zənciri tam bərpa olunduqdan sonra mümkün olacaq.
