ENISA xəbərdarlıq edir: Aİ-yə qarşı kiber təhdidlərin səviyyəsi yüksək olaraq qalır
Avropa İttifaqının Kibertəhlükəsizlik Agentliyi (ENISA) qurum ölkələri üzrə kibertəhlükəsizlik imkanlarında irəliləyiş əldə edilməsinə baxmayaraq, Aİ-yə qarşı kiber təhdidlərin səviyyəsinin yüksək olaraq qaldığı barədə xəbərdarlıq edib.
AFN.az xəbər verir ki, agentliyin iki ildən bir dərc etdiyi hesabatda Aİ-nin kibertəhlükəsizlik sahəsindəki mövcud imkanları, üzləşdiyi təhdidlər və qarşıdakı dövr üçün siyasət prioritetləri açıqlanıb.
Birlikdə Kibertəhlükəsizliyin Vəziyyəti adlı hesabatda Aİ-yə qarşı kiber təhdidlərin səviyyəsinin yüksək olaraq qalmaqda davam etdiyi bildirilib. Qeyd olunub ki, Aİ-nin kibertəhlükəsizlik vəziyyəti ümumilikdə yaxşılaşsa da, bütün ekosistem dəyişiklik mərhələsindədir.
Hesabatda 2025 və 2026-cı illərdə kiberhücum fəaliyyətlərinin əhəmiyyətli miqyasda davam etdiyi, təhdid mühitinin isə getdikcə daha mürəkkəb xarakter aldığı vurğulanıb.
İdeologiyanın kiberinsidentlərin əsas səbəbi olaraq qaldığı, geosiyasi hadisələrin isə kiberməkandakı fəaliyyətlərin formalaşmasına təsir göstərdiyi bildirilib. Maliyyə qazancı əldə etmək məqsədi daşıyan fəaliyyətlərin də aktuallığını qoruduğu, hücumların sayına görə isə haker-aktivist qrupların üstünlük təşkil etdiyi qeyd olunub.
Hesabatda süni intellektin həm hücum, həm də müdafiə imkanlarını artıran gücləndirici amil rolunu oynadığına diqqət çəkilib. Süni intellekt modellərinin inkişafının təhlükəsizlik boşluqlarının aşkarlanmasını və onlardan istifadə edilməsini sürətləndirdiyi barədə xəbərdarlıq edilib.
Bu proseslər fonunda Aİ-nin kibertəhlükəsizlik siyasətində bir neçə paralel istiqamətin önə çıxdığı bildirilib.
Hesabatda Aİ üzrə Şəbəkə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Direktivinin (NIS2), Kiberdavamlılıq Aktının (Cyber Resilience Act) və Kiber Həmrəylik Aktının (Cyber Solidarity Act) tətbiqində irəliləyiş əldə edildiyi qeyd olunub. Bununla yanaşı, sərhədlərarası fəaliyyətlərin və müxtəlif qanunvericilik aktları arasındakı qarşılıqlı əlaqənin getdikcə daha vacib hala gəldiyi vurğulanıb. Bu vəziyyətin qanunvericiliyin sadələşdirilməsi və yenidən tənzimlənməsi istiqamətində səyləri artırdığı bildirilib.
Hesabatda geosiyasi şərait və texnoloji inkişafın Kibertəhlükəsizlik Aktının ikinci versiyası (Cybersecurity Act 2) üzrə təklif, eləcə də yaxın zamanda açıqlanan Aİ-nin Kibertəhlükəsizlik və Süni İntellekt üzrə Fəaliyyət Planı daxil olmaqla, müxtəlif təşəbbüslərin irəli sürülməsinə və ya yenilənməsinə səbəb olduğu qeyd edilib.
ENISA tərəfindən hazırlanan Aİ Kibertəhlükəsizlik İndeksinin üzv ölkələrin kibertəhlükəsizlik imkanlarının və resurslarının yetkinlik səviyyəsini qiymətləndirməyə kömək etdiyi bildirilib. Hesabatda 0-dan 100-dək balla qiymətləndirilən indeks üzrə 2026-cı ildə Aİ ölkələrinin orta göstəricisinin 71,53 bal olduğu açıqlanıb.
Üzv ölkələrin ümumilikdə bir-birinə uyğun səviyyədə olduğu, onların böyük əksəriyyətinin yetkin və ya daha yüksək kibertəhlükəsizlik imkanlarına malik olduğu bildirilib. Həmçinin Aİ üzrə ümumi və yüksək kibertəhlükəsizlik səviyyəsinə çatmaq istiqamətində irəliləyiş əldə edildiyi vurğulanıb.
Hesabatda üzv ölkələrin əksəriyyətinin milli səviyyədə siyasətlərin həyata keçirilməsi sahəsində yetkin və ya qabaqcıl mərhələyə çatdığı, bu istiqamət üzrə orta balın 66,72 olduğu qeyd edilib.
Hesabatda Aİ-nin gələcəyi üçün beş əsas strateji istiqamət müəyyənləşdirilib və bu istiqamətlər üzrə siyasət tövsiyələri hazırlanıb.
Siyasətlərin effektiv tətbiqi istiqamətində üzv ölkələr arasında sərhədlərarası fəaliyyətlər və müxtəlif qanunvericilik aktları ilə bağlı məsələlərin asanlaşdırılmasına diqqət yetirilməli olduğu bildirilib. Böhran vəziyyətlərində geniş əməliyyat imkanlarının formalaşdırılması üçün 2025-ci il Yol Xəritəsinə bütün müvafiq tərəflərin cəlb edilməsi, imkanların və məlumat mübadiləsinin daha yaxşı əlaqələndirilməsi və inkişaf etdirilməsi tövsiyə olunub.
Kritik infrastrukturların hazırlıq və dayanıqlılıq imkanlarının artırılması üçün müxtəlif sektorların əməliyyat şəraitində irəliləyişin bərabər səviyyədə təmin edilməsinin vacibliyi vurğulanıb.
Təchizat zəncirlərinin və sərhədlərarası asılılıqların Aİ səviyyəsində idarə olunması ilə bağlı isə bu risklərin texniki çərçivəni aşan nəticələri ilə birlikdə getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazandığı qeyd edilib.
Hesabatda açıqlamalarına yer verilən ENISA-nın icraçı direktoru Yuhan Lepassaar Birlikdə Kibertəhlükəsizliyin Vəziyyəti hesabatının Aİ-nin daha dayanıqlı olmaq üçün göstərdiyi birgə səyləri və qətiyyəti əks etdirdiyini bildirib.
Lepassaar bununla belə, çətinliklərin davam etdiyini vurğulayıb. O, qabaqcıl süni intellekt modellərindəki son inkişafların, eləcə də Aİ üzrə soyutma sistemlərində baş verən kiberinsidentlərin əməliyyat sahəsindəki çatışmazlıqları, vaxtında məlumat mübadiləsi və koordinasiya ehtiyacını üzə çıxardığını qeyd edib.
Ortaq vəziyyət məlumatlılığının gücləndirilməsinin və kritik sektorlarla bağlı siyasətlər arasında uyğunluğun artırılmasının vacibliyini bildirən Lepassaar əldə edilən irəliləyişin mövcud təməl üzərində qurulmalı və getdikcə mürəkkəbləşən kibertəhlükəsizlik mühitinə cavab vermək üçün strategiyaların yenilənməli olduğunu vurğulayıb.
