Dünyanın məlum olan ən qədim kraterinin 3 milyard yaşı var
Avstraliyada aparılan yeni bir araşdırma elm dünyasındakı yaş müzakirələrinə son nöqtəni qoyaraq, planetimizin məlum olan ən qədim meteorit kraterinin təxminən 3 milyard il əvvəl yarandığını sübut edib.
AFN.az xəbər verir ki, elm insanları arasında yaşanan fikir ayrılıqları bəzən həqiqətin tam ortada bir yerdə üzə çıxması ilə nəticələnir.
Qərbi Avstraliyanın ucqar Pilbara səhrasında yerləşən meteorit krateri üçün də tam olaraq belə olub.
Bölgədəki krateri kəşf edən ilk qrup strukturun yaşını 3,47 milyard il olaraq təxmin edərkən, başqa bir tədqiqatçı qrupu bu iddiaya qarşı çıxaraq yaşın 2,77 milyard ildən daha az olduğunu müdafiə etmişdi.
Son aparılan ətraflı tədqiqatlar isə müzakirələri bitirib və kraterin təxminən 3,02 milyard il əvvəl baş verən toqquşma nəticəsində yarandığını dəqiqləşdirib.
Bu nəticə strukturun dünyanın məlum olan ən qədim meteorit krateri statusunu təsdiqləyib.
Kertin Universitetinin geoloqu Kris Kirkland əldə edilən yeni yaş göstəricisinin toqquşmanı birbaşa Arxey erasına aid etdiyini bildirir.
Bu dövr Yer kürəsinin qabığının, okeanlarının, atmosferinin və ilk yaşam formalarının hələ inkişaf etməkdə olduğu çox erkən bir mərhələni təmsil edir.
Bu baxımdan krater yeryüzündə Arxey erasından günümüzə qədər çata bilmiş yeganə toqquşma sahəsi olma xüsusiyyətini daşıyır.
Planetimiz Ay, Merkuri və ya Mars ilə müqayisə edildikdə çox daha az kraterə sahibdir.
Elm insanları atmosferin kiçik toqquşmaların qarşısını alması ilə yanaşı, əsas səbəbin Yerin geoloji cəhətdən çox aktiv olması ilə bağlı olduğunu düşünürlər.
Eroziya və tektonik hərəkətlər səbəbindən yer üzündəki kraterlərin böyük hissəsi zamanla silinir.
Yerdə müəyyən edilə bilən kraterlərin çoxunun yaşı 2 milyard ildən daha az olduğu halda, bu kəşfdən əvvəl məlum olan ən qədim krater 2,23 milyard yaşındakı Yarrabubba krateri idi.
Pilbara bölgəsi Yerin ən az zərər görmüş qədim süxurlarını barındırma xüsusiyyəti ilə geoloqlar üçün sanki bir zaman kapsulu rolunu oynayır.
Çox yerdə bu yaşdakı süxurlar əriyib yox olduğu halda, buradakı qorunan struktur yer üzünün ilk dövrlərinə aid oxunaqlı izlər təqdim edir.
Tədqiqatçılar səthdəki süxurlarda toqquşma konusları adlanan xüsusi çat naxışları tapdıqda bölgənin krater olduğunu anlamışdılar.
Şok dalğalarının süxurlarda buraxdığı bu konus formalı izlər meteorit toqquşmasının ən aydın sübutları arasında yer alır.
Yaşın müəyyən edilməsi üçün bu dəfə süxurların daxilindəki mikroskopik mineral kristalları araşdırılıb.
Zamanı milyardlarla il ərzində daxilində saxlaya bilən dözümlü sirkon minerallarının toqquşma zamanı yaranan həddindən artıq istilik səbəbindən formasını dəyişdiyi və yenidən böyüdüyü müəyyən edilib.
Sirkon daxilindəki elementlərin sabitlik nisbətlərini incələyən mütəxəssislər bu kristalların tam 3 milyard il əvvələ işarə etdiyini görüblər.
Araşdırma qrupu təkcə sirkon kristalları ilə kifayətlənməyib.
Toqquşmadan sonra süxurların arasından sızan isti mayelərin əmələ gətirdiyi apatit mineralları da laboratoriyada analiz olunub.
Apatit kristallarından əldə edilən yaş göstəricisi də sirkon analizi ilə demək olar ki, tamamilə üst-üstə düşərək 3 milyard il əvvəlini təsdiqləyib.
Bu dəqiq tarix bəşəriyyətə bugünkündən tamamilə fərqli bir Yerin qapılarını açır.
