Kreatin bağırsaq iltihabının beyinə təsirini azalda bilər
İdmançılar üçün qida əlavəsi kimi tanınan kreatinin əzələlərdən başqa da faydası araşdırılır. Bu təbii üzvi birləşmə hətta fiziki məşq edilmədikdə də bədənin və beynin bir çox hissəsi üçün faydalı ola bilər.
AFN.az xəbər verir ki, siçanlar üzərində aparılan yeni tədqiqat kreatinin beyni bağırsaq xəstəliklərinin təsirindən qorumaqda təsirli ola biləcəyini göstərir.
“Brain, Behavior, and Immunity” jurnalında dərc olunan nəticələr hələlik yalnız heyvan modelləri ilə məhdudlaşır. Bununla belə, İspaniyadakı tədqiqatçılar əldə olunan nəticələrin klinik əhəmiyyət daşıdığına inanırlar.
Tədqiqatçılar bağırsaq və beyin iltihabı xəstəliklərindən əziyyət çəkən insanlarda kreatinin beyin sağlamlığını qorumaq üçün faydalı vasitə ola biləcəyini bildirirlər.
İspaniyanın Sevilya Universitetindən neyrofizioloqlar Alehandro Ruiz-Kalero və Mariya Orteqo-Dominqesin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu klinik baxımdan kreatin əlavələrinin güclü, tamamlayıcı və profilaktik strategiya kimi önə çıxdığını qeyd edib.
Komandanın açıqlamasına görə, bu əlavə iltihab nəticəsində pozulan göstəriciləri hədəf alaraq hipokampdakı kreatin səviyyəsini bərpa edir, neyronların bütövlüyünü qoruyur və onların oyanıqlığını normallaşdırır.
Ötən il həmin tədqiqatçıların bir qismi gəmiricilər üzərində apardıqları araşdırmada kreatin əlavəsinin bağırsaq iltihabını və xəstəlik nəticəsində bağırsaqda yaranan zədələnmələri azaltdığını müəyyən etmişdi. Yeni təcrübələr isə öyrənmə və yaddaş proseslərində mühüm rol oynayan hipokamp üçün də faydalar olduğunu göstərir.
Bağırsaq iltihabı olan siçanlara hər gün kreatin verildikdə, əlavənin hipokampdakı kreatin səviyyəsini uğurla bərpa etdiyi müəyyənləşib. Bundan başqa, həmin bölgədə iltihab və neyronların zədələnməsi azalıb. Nəticələr kreatin əlavəsini beyin sağlamlığının yaxşılaşması ilə əlaqələndirən bir sıra ilkin tədqiqatların nəticələri ilə də üst-üstə düşür.
Beynin bədənin sərf etdiyi enerjinin böyük hissəsindən istifadə etdiyi məlumdur. Kreatin isə hüceyrələrdə enerji balansının qorunmasında mühüm rol oynayır. İnsanların adi qarışıq qidalanma rasionunda gündə təxminən 1-2 qram kreatin olur. Bu təbii üzvi birləşmə qaraciyər, böyrəklər və mədəaltı vəzi tərəfindən də istehsal edilir.
Orqanizmdə istehsal olunduqdan və ya qida ilə qəbul edildikdən sonra kreatin əsasən əzələlərdə toplanır. Bununla yanaşı, o, qan-beyin baryerini keçərək neyronlar və digər beyin hüceyrələri tərəfindən də mənimsənilə bilir. Kreatinin mərkəzi sinir sisteminə daxil olduqdan sonra hansı funksiyaları yerinə yetirdiyi isə daha az öyrənilib. Yeni tədqiqat kreatin əlavələrinin müəyyən beyin hüceyrələrinin sağlamlığına və fəaliyyətinə təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyur.
Təcrübələrdə istifadə olunan gəmiricilərdə Kron xəstəliyi ilə yanaşı xroniki iltihablı bağırsaq xəstəlikləri qrupuna daxil olan xoralı kolit modeli yaradılıb. Xoralı kolit immun sisteminin bağırsağın daxili selikli qişasına hücum etməsinə və yoğun bağırsaqla düz bağırsaqda açıq yaraların yaranmasına səbəb olur.
Lakin xəstəliyin əlamətləri yalnız bağırsaqla məhdudlaşmır, beyində də özünü göstərə bilir. Xəstəlik kəskinləşdikdə və aktiv mərhələyə keçdikdə pasiyentlər tez-tez beyin dumanından şikayət edir, yaddaş itkisi, diqqət çatışmazlığı və icraedici funksiyaların zəifləməsi ilə üzləşirlər.
Kolitli siçanlar üzərində aparılan əvvəlki tədqiqatlar xəstəliyin hipokampda iltihabı artırdığını göstərmişdi. İspaniyalı tədqiqatçılar bu nəticələri genişləndirərək bağırsaq iltihabının siçanlarda hipokamp neyronlarının zədələnməsinə və funksiyalarının pozulmasına da səbəb ola biləcəyini müəyyən ediblər.
Təcrübələr zamanı bəzi siçanlara hər kiloqram bədən çəkisinə bir qram kreatin düşəcək şəkildə hazırlanmış su verilib. On gün sonra onlarda kolit əlamətləri yaradılıb. Kreatinin gündəlik qəbulu təcrübənin qalan müddətində də davam etdirilib.
Kreatin qəbul edən, lakin kolit xəstəliyi olmayan siçanlarda tədqiqatçılar hipokampdakı kreatin səviyyəsində əhəmiyyətli dəyişiklik ölçməyiblər. Ancaq kolitli siçanlarda kreatin sağlam beyin fəaliyyəti ilə əlaqəli bir sıra göstəriciləri yaxşılaşdırıb. Tədqiqat qrupu kreatinin faydasının kolitli erkək siçanlarda dişilərlə müqayisədə daha nəzərəçarpan olduğunu müəyyən edib.
Tədqiqatçıların fikrincə, bunun ehtimal olunan səbəbi kolitlə əlaqəli beyin zədələnməsinin erkək siçanlarda dişilərə nisbətən daha ağır olmasıdır. Nəticələr bəzi iltihabi vəziyyətlərin erkək və dişi beyninə fərqli təsir göstərə biləcəyini, kreatin əlavəsinin isə bu təsirlərin bir qisminin qarşısını almağa kömək edə biləcəyini göstərir.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, kolitdən başqa, beyində kreatin səviyyəsinin azalması neyrodegenerasiya, travmatik beyin zədəsi və neyropsixiatrik xəstəliklər də daxil olmaqla, sistemik və mərkəzi sinir sisteminin iltihabi pozuntuları ilə əlaqələndirilir.
Kreatin və beyinlə bağlı tədqiqatların əksəriyyəti hələ klinikadan əvvəlki mərhələdədir. Buna görə də bu əlavənin insanlarda nə dərəcədə təsirli ola biləcəyi qeyri-müəyyən olaraq qalır. Gəmiricilər üzərində əldə edilən ilkin nəticələr həmçinin göstərir ki, hər kəs eyni dərəcədə fayda görməyə bilər.
Bu ilin əvvəlində “Geisinger” səhiyyə şirkətinin baş həkimi Ceyson Mitçell kreatin və beyin sağlamlığı ilə bağlı son nəticələrin maraqlı olduğunu, lakin hələ qəti qənaət üçün kifayət etmədiyini bildirmişdi. Mitçell qeyd etmişdi ki, kreatinin beyin sağlamlığı üçün mütləq qəbul edilməli olduğunu söyləməyə imkan verən məlumatlar yoxdur. Bununla belə, mövcud tədqiqatları nəzərdən qaçırmaq da düzgün olmazdı.
İspaniyalı tədqiqatçılar bu araşdırma ilə mövcud elmi nəticələrə daha bir töhfə veriblər. Tədqiqat “Brain, Behavior, and Immunity” jurnalında dərc olunub.
