Alimlər almazın nəzəri mövcudluğu ehtimal edilən yeni karbon qohumunu kəşf ediblər
Almaz və qrafitə yeni karbon qohumu əlavə olunub. Onun kristal quruluşu indiyədək yalnız mikroskopik sahələrdə təsdiqlənən diamandiyin adlı yeni material olduğu bildirilir. Təxminən 35 il əvvəl irəli sürülmüş karbon quruluşu nəhayət iki mayenin təmas etdiyi nazik təbəqədə əldə edilib.
AFN.az xəbər verir ki, Göteborq Universitetinin tədqiqatçıları nisbətən ucuz avadanlıqlardan istifadə edərək ilk dəfə diamandiyin istehsal edib və karbonun mövcud ola biləcəyi formalar sırasına yeni üçölçülü quruluş əlavə ediblər.
Diamandiyin atomlarının düzülüşü ilə fərqlənən karbon allotropu hesab olunur. Almaz və qrafit bu elementin məlum allotropları arasındadır.
Tədqiqatçılar diamandiyin yaratmaq üçün karbon atomlarını üçlü rabitələrlə birləşdiriblər. Material hər üç ölçüdə ucları bir-birinə bağlanan, dörd üçbucaqlı səthə malik həndəsi fiqurlar olan tetraedrlər şəbəkəsi şəklində kristallaşır.
Tədqiqat qrupuna rəhbərlik edən Göteborq Universitetinin fiziki kimya professoru Karl Börjesson bildirib ki, bu quruluş tetraedrlər arasında boşluqlar yaradır. Buna görə karbon allotropunu məsaməli almazla müqayisə etmək olar. Lakin almazdan fərqli olaraq, diamandiyin karbon atomlarının bir-birinə bağlanması üçün yüksək təzyiq tələb etmir.
Stokholm Universitetində elektron mikroskopu vasitəsilə materialın kristal quruluşu təsdiqlənib. Bununla belə, bu quruluş yalnız təbəqənin səthindəki kiçik sahələrdə müşahidə olunub. Materialın formalaşması zamanı bir çox prosesin uğursuz gedə və karbon atomlarının diamandiyin şəklində birləşməsinə mane ola biləcəyi qeyd edilib.
Börjesson ən azı hər tərəfi 10 nanometr olan həcmdə təkrarlanan diamandiyin naxışları yaratmağa nail olduqlarını bildirib. Onun sözlərinə görə, əldə edilən təsvirlər nəzəri modellərlə yaxşı uyğunlaşır.
Kəşf komandanın karbon əsaslı molekulların metal ionları olmadan bir-birinə bağlandığı məsaməli materiallar yaratmaq istiqamətində uzunmüddətli tədqiqatlarının nəticəsi olub. Kovalent üzvi çərçivələr adlanan bu materiallar karbon əsaslı molekulları metal ionları ilə birləşdirən metal-üzvi çərçivələrdən fərqlənir. Sonuncuların hazırlanması istiqamətindəki işlər 2025-ci il Nobel Kimya Mükafatı ilə təltif olunub.
Börjessonun həmkarlarından biri ona nəzəri kimyaçıların yaradılması mümkün hesab edilən karbon allotroplarının demək olar ki, sonsuz siyahısını topladığı internet saytından danışıb. Diamandiyinin tetraedrik quruluşu komanda onu əldə etməyi bacarmazdan onilliklər əvvəl nəzəri olaraq təsvir edilmişdi.
Börjesson bu nəticəyə çatmağın inanılmaz dərəcədə uzun vaxt apardığını, lakin sonda buna nail olduqları üçün çox məmnun olduğunu bildirib.
Uzun illər ərzində məlum karbon allotropları almaz, qrafit və süni şəkildə yaradılmış üç forma — fullerenlər, karbon nanoboruları və qrafenlə məhdudlaşırdı. Fullerenlər və qrafenin kəşfi bu materialların mövcud ola biləcəyi fikrinin özü yeni olduğuna görə Nobel mükafatları ilə qiymətləndirilmişdi. Son illərdə tədqiqatçılar daha çox karbon allotropu yaradıblar. Diamandiyin isə bu yeni qrupda üçölçülü quruluşa malik ilk nümunə kimi seçildiyi bildirilir.
Börjesson bundan sonra diamandiyinin xüsusiyyətlərini və mümkün tətbiq sahələrini araşdıracaqlarını deyib. Alimin sözlərinə görə, materialın məsaməli quruluşunun maraqlı xüsusiyyətlərindən biri bir neçə diamandiyin strukturunun potensial olaraq bir-birinin boşluqlarından keçərək iç-içə yerləşə bilməsidir.
