Gənclərin 19 faizi psixoloji dəstək üçün Sİ-dən istifadə edir - ARAŞDIRMA
Yeni bir araşdırmaya görə, hər beş yeniyetmə və gəncdən biri özünü kədərli, qəzəbli, gərgin və ya stresli hiss etdikdə süni intellekt çat-botlarından dəstək alır.
AFN.az xəbər verir ki, mütəxəssislər süni intellektin böhran anlarını idarə etmək üçün nəzərdə tutulmadığını vurğulayaraq bu vəziyyətdən narahat olduqlarını bildirirlər.
RAND araşdırma təşkilatı tərəfindən aparılan və nəticələri "JAMA Pediatrics" jurnalında dərc olunan tədqiqat süni intellekt istifadəsinin gənclər arasında sürətlə artdığını göstərib.
2025-ci ilin əvvəllərində keçirilən oxşar bir sorğuda gənclərin 13 faizi psixoloji məsləhət üçün çat-botlara müraciət etdiyini bildirdiyi halda, noyabr ayındakı son sorğuda bu göstərici 19 faizə yüksəlib.
RAND-ın baş siyasət tədqiqatçısı və araşdırmanın əsas müəllifi Rayan Makbeyn bunun üzücü bir mənzərə olduğunu, gənclərin ətraflarındakı insanlarla rahat ünsiyyət qura biləcəkləri, özlərini təhlükəsiz hiss edəcəkləri dəstəkləyici münasibətlərə sahib olmalarının arzu edildiyini vurğulayıb.
Yaşları 12 ilə 21 arasında dəyişən iştirakçılarla aparılan tədqiqatda gənclərin böyük əksəriyyətinin çat-botlardan aldıqları məsləhətləri faydalı hesab etdiyi müəyyən olunub.
İştirakçıların təxminən 63 faizi isə terapiya məqsədilə süni intellektdən istifadə etdiyini heç kimə demədiyini ifadə edib.
Mütəxəssislər lisenziyalı psixi sağlamlıq mütəxəssislərinin çatışmazlığı və ya bu xidmətlərə çıxışın çətin olması səbəbindən gənclərin süni intellekti bir alternativ olaraq gördüyünü ehtimal edirlər.
Lakin "ChatGPT"-nin tərtibatçısı "OpenAI" şirkətindən alınan məlumatlar həftəlik əsasda 1,2 milyon istifadəçinin intihar düşüncəsinə işarə edən ifadələr işlətdiyini göstərir.
"Süni intellekt psixozu" və əsassız təsdiqləmə təhlükəsi də diqqət çəkən məqamlardandır.
Psixi sağlamlıq mütəxəssisləri çat-botların istifadəçini həddindən artıq təsdiqləyəcək şəkildə proqramlaşdırıldığına diqqət çəkərək bu vəziyyətin həssas fərdlərdə sayıqlamaları tətikləyə biləcəyi və ya daha da pisləşdirə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.
Mütəxəssislər bu vəziyyəti "süni intellekt psixozu" adlandırırlar.
Berkli Kaliforniya Universitetinin Kavli Etika, Elm və Cəmiyyət Mərkəzinin həmsədri, psixiatr doktor Codi Halpern erkən yeniyetməlikdən iyirmili yaşların əvvəllərinə qədər olan dövrün fərdlərin digər insanlarla ən sıx bağlar qurduğu mərhələ olduğunu bildirib.
Halpern çat-botların insan kimi davranmasını, istifadəçiyə dəyər verdiyini və ya hissləri olduğunu iddia etməsini əsla istəmədiyini qeyd edərək onların münasibət xarakterli tərəfləri təqlid etməməli olduqlarını vurğulayıb və parasosial münasibət təhlükəsinə diqqət çəkib.
Süni intellekt şirkətləri isə artan təhlükəsizlik narahatlıqları fonunda müxtəlif məhkəmə iddiaları ilə üzləşirlər.
Kaliforniyada bir cütlük oğullarının intiharına "ChatGPT"-nin zəmin hazırladığı iddiası ilə məhkəməyə müraciət edib, Florida baş prokuroru Ceyms Utmayer də platformanın asılılıq, koqnitiv zəifləmə və intihar riski daşıdığı əsası ilə "OpenAI" və Sem Altmana qarşı iddia qaldırdığını elan edib.
"OpenAI" sözçüsü böhran aşkarlama sistemləri və valideyn nəzarəti kimi qoruyucu mexanizmlər hazırladıqlarını müdafiə edərkən, digər populyar platforma "Character.AI" isə yanvar ayında bənzər səbəblərlə açılan məhkəmə işlərində razılığa getdiyini və 18 yaşından kiçik istifadəçilərin süni intellekt personajları ilə çatlaşmasını qadağan etdiyini bildirib.
Ştatlar isə hüquqi tənzimləmələr üçün hərəkətə keçib.
Süni intellektin psixi sağlamlıq sahəsindəki istifadəsinə nəzarət etmək məqsədilə bəzi ABŞ ştatları hüquqi addımlar atmağa başlayıb.
Kaliforniya və Nyu-York çat-botların intihar və ya özünə zərər vermə düşüncələrini körükləməsini əngəlləyəcək və istifadəçiləri təcili dəstək xətlərinə yönləndirəcək hüquqi öhdəliklər tətbiq edib.
İllinoys ştatı isə süni intellektin terapiya məqsədilə istifadə edilməsini tamamilə qadağan edən daha sərt qanun layihəsini təsdiqləyib.
