Cənub-Şərqi Asiyada zəhərli duman böhranı
İndoneziyada həftələrdir davam edən meşə yanğınlarının yaratdığı zəhərli duman qonşu ölkələrə yayılaraq milyonlarla insana təsir edib. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının müəyyən etdiyi həddi 15 dəfə aşan hava çirkliliyi səbəbindən on minlərlə insan tənəffüs yolu xəstəlikləri ilə xəstəxanalara müraciət edib.
AFN.az xəbər verir ki, İndoneziyanın Sumatra və Borneo adalarında iyulun ortalarından etibarən davam edən meşə yanğınları bölgəni təsiri altına alan “Super El Nino” hava hadisəsinin yaratdığı quraqlıqla birlikdə nəzarətdən çıxıb.
Günlərdir davam edən yanğınların yaratdığı sıx duman buludu yalnız İndoneziyanı deyil, Malayziya, Sinqapur və Filippini də təsiri altına alaraq havanın keyfiyyətini təhlükəli səviyyələrə endirib.
Milyonlarla insanın sağlamlığını təhdid edən tüstü təbəqəsi bəzi bölgələrdə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının müəyyən etdiyi təhlükəsiz həddən 15 dəfə yüksək zəhərli çirklənməyə səbəb olub.
Zəhərli havanın yaratdığı sağlamlıq problemləri sərhəd tanımır. İndoneziyanın Səhiyyə Nazirliyi yanğınların başlamasından bu yana 50 mindən çox tənəffüs yolu infeksiyası qeydə alıb. Bu xəstələrin 12 mindən çoxunu isə 5 yaşdan kiçik uşaqlar təşkil edir.
Yanğınların mərkəzi olan Cənubi Kalimantan kimi bölgələrdə tüstünün sinif otaqlarına qədər daxil olduğu, pəncərələr bağlı olsa belə evlərin zəhərli havadan qoruna bilmədiyi bildirilir.
Yanğın bölgələrindən 1300 kilometr uzaqda yerləşən Filippinə bağlı Palavan adasında belə insanlar boğaz quruluğu, göz qaşınması və baş ağrısı şikayətləri ilə səhiyyə müəssisələrinə müraciət edirlər. Malayziyada isə sərhəddən gələn sıx tüstü dalğası səbəbindən ölkə üzrə astma və konyunktivit hallarının əhəmiyyətli dərəcədə artdığı müşahidə olunur.
Bölgədəki yanğınların bu qədər dağıdıcı olmasının arxasında yalnız iqlim şəraiti deyil, onilliklərdir davam edən yanlış torpaq siyasəti də dayanır. Ətraf mühit təşkilatları və ekspertlər sənaye plantasiyaları, ağac istehsalı və palma yağı müəssisələri üçün torpaqların qəsdən yandırıldığını vurğulayırlar.
Qurudulan torf əraziləri asanlıqla alışan vəziyyətə gəldiyindən, kənd təsərrüfatı və ya sənaye ərazisi açmaq üçün başlanan kiçik yanğınlar sürətlə nəzarətdən çıxan fəlakətlərə çevrilir.
Ənənəvi və icmaların nəzarətində olan üsullardan fərqli olaraq, kommersiya məqsədləri ilə həyata keçirilən bu genişmiqyaslı yandırma fəaliyyətləri həm yerli ekosistemi məhv edir, həm də yanğınların söndürülməsini demək olar ki, mümkünsüz edən miqyaslara çatmasına səbəb olur.
İndoneziyadakı meşə yanğınlarının ən qorxulu tərəfi isə dünyanın ən böyük tropik torf ekosistemlərini külə çevirməsidir. Normal şəraitdə suyu saxlayaraq torpağın altında minlərlə illik karbonu toplayan bu zəngin ərazilər qurudulub alovlandıqda nəhəng karbon bombalarına çevrilir. Torf ərazilərinin yanması burada toplanmış böyük miqdarda istixana qazının birbaşa atmosferə buraxılması deməkdir.
Hava mütəxəssisləri və tədqiqatçılar El Nino təsirinin qarşıdakı dövrdə daha da güclənə biləcəyini və yanğınların 11 milyon hektarlıq nəhəng ərazini məhv edə biləcəyini proqnozlaşdırırlar.
Bu proqnoz İndoneziyanın 1997-1998-ci illərdə yaşadığı və tarixin ən dağıdıcı meşə yanğınları fəlakətlərindən biri hesab edilən dövrə bənzər mənzərənin yenidən ortaya çıxa biləcəyini göstərir.
Səlahiyyətlilər sentyabr ayının El Ninonun pik nöqtəsi olacağını bildirərək alovlarla mübarizənin ən kritik mərhələsinə daxil olunduğunu qeyd edirlər.
