Öz-özünə uçan təyyarələr fəaliyyətə başladı: Pilot dövrü başa çatır?
Aviasiya sektorunda diqqətlər şəhərdaxili uçan taksilərə yönəldiyi bir vaxtda, kokpitsiz və tam avtonom sabit qanadlı təyyarələr kənd təsərrüfatında dərmanlama və yükdaşıma sahəsində sürətlə tətbiq olunmağa başlayıb.
AFN.az xəbər verir ki, mütəxəssislər insan müdaxiləsi olmadan eniş və qalxış edə bilən bu hava vasitələrinin gələcəkdə sərnişin daşımalarında da istifadə edilə biləcəyini proqnozlaşdırırlar.
Aviasiya texnologiyalarında pilotsuz və avtonom sistemlər sakit, lakin ardıcıl şəkildə dönüşümə öncüllük edir. ABŞ və Braziliyada kommersiya icazələri alaraq fəaliyyətə başlayan elektriklə işləyən və kokpitsiz təyyarələr xüsusilə kənd təsərrüfatında dərmanlama kimi çətin və təhlükəli vəzifələri insanlı təyyarələrdən öz üzərinə götürür.
İnsan pilotların enə bilməyəcəyi qədər aşağı hündürlükdə uça bilən bu vasitələr kimyəvi dərmanların küləklə sovrulmasının qarşısını alaraq həm səmərəliliyi artırır, həm də xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
İnkişaf etdirici şirkətlər kənd təsərrüfatı və logistika ilə başlayan bu prosesin son hədəfinin regional sərnişin daşımaları olduğunu bildirirlər.
Ənənəvi sərnişin təyyarələrindəki avtopilot sistemləri yalnız uçuş zamanı pilota dəstək verərkən, yeni nəsil avtonom hava vasitələri qalxışdan enişə qədər bütün uçuşu insan müdaxiləsi olmadan müstəqil şəkildə idarə edir.
Sensorlardan gələn məlumatları qabaqcıl alqoritmlərlə emal edən təyyarələr ətrafdakı elektrik xətləri, ağaclar və ya yüksəkliklər kimi bütün maneələri əvvəlcədən xəritələndirərək marşrutunu avtomatik şəkildə müəyyənləşdirir.
Dərman və ya yanacaq səviyyəsi azaldıqda öz-özünə eniş edərək yanacaq və ya digər ehtiyatları tamamladıqdan sonra fəaliyyətini qaldığı nöqtədən davam etdirə bilən bu sistemlər səmadakı əməliyyat yükünü vahid yer operatorunun nəzarət edə biləcəyi səviyyəyə endirir.
Avtonom uçuş texnologiyasının inkişaf etdiriciləri bu sistemlərin qlobal pilot çatışmazlığını aradan qaldıracağını, əməliyyat xərclərini azaldacağını və insan səhvlərindən qaynaqlanan qəzaları minimuma endirəcəyini müdafiə edirlər.
Bunun əksinə, pilot peşə təşkilatları kokpitdən insan faktorunun tamamilə çıxarılmasını böyük təhlükəsizlik riski kimi qiymətləndirirlər.
Kənd təsərrüfatı aviasiyası nümayəndələri kiçik pilotsuz təyyarələrin havada aşkarlanmasının çətin olduğuna diqqət çəkərkən, hava yolu pilotları birlikləri də insan nəzarətinin həyati əhəmiyyət daşıdığı barədə xəbərdarlıq edirlər.
Avtonom uçuşun qarşısındakı ən böyük texniki maneə insan gözünün havadakı digər təyyarələri aşkar etmək və sürətlə manevr etmək refleksini rəqəmsal sistemlərə ötürə bilməkdən ibarətdir.
Bəzi istehsalçılar aviasiya sertifikatlaşdırmasını çətinləşdirdiyi üçün süni intellektdən imtina edərək qaydalara əsaslanan radar sistemlərinə üstünlük verərkən, digər şirkətlər uzaqdakı obyektləri ayırd edə bilmək üçün süni intellekt dəstəkli kameralara güvənirlər.
Hava hərəkətinə nəzarətlə radio vasitəsilə əlaqə yaratmaq məsələsində isə yerdəki ehtiyat pilotlarla minlərlə saatlıq danışıq qeydləri əsasında təlim keçmiş generativ süni intellekt modelləri arasında texnoloji rəqabət yaşanır.
Avtonom sərnişin uçuşlarının geniş yayılması üçün hələ uzun müddət lazım olduğu qəbul edilsə də, inkişaf etdirilən bu texnologiyaların mövcud kommersiya uçuşlarını daha təhlükəsiz edəcəyi proqnozlaşdırılır.
