2026 Nobel Tibb Mükafatı üç alimə verildi – optogenetika sahəsində mühüm kəşf
2026-cı il Nobel Fiziologiya və ya Tibb Mükafatı işıqla idarə olunan ion kanalları və optogenetika sahəsindəki kəşflərinə görə Karl Deyserot, Peter Heqeman və Georg Nagelə verilib.
AFN.az xəbər verir ki, alimlər Karl Deyserot, Peter Heqeman və Georg Nagel işıqla idarə olunan ion kanalları və optogenetika sahəsindəki kəşflərinə görə 2026-cı il Nobel Tibb Mükafatının qalibi olublar.
54 yaşlı amerikalı Karl Deyserot, 71 yaşlı Peter Heqeman və 73 yaşlı alman alim Georg Nagel İsveçdəki Karolinska İnstitutunun Tibb Universiteti Nobel Assambleyası tərəfindən seçiliblər. Alimlər bir neçə qalibin olduğu halda bölüşdürülən 1,2 milyon dollar məbləğində pul mükafatının da sahibi olublar.
Mükafatı təqdim edən qurum optogenetika metodunun canlı beyində ayrı-ayrı sinir hüceyrələrinin fəaliyyətini aktivləşdirib söndürməyə imkan verdiyini bildirib. Bu metodun hazırda beynin sirlərini üzə çıxarmaq üçün dünyanın müxtəlif laboratoriyalarında istifadə edildiyi qeyd olunub.
Tibb mükafatı ənənəvi olaraq illik Nobel mükafatlarının elanına start verir. Qarşıdakı günlərdə fizika, kimya, ədəbiyyat, sülh və iqtisadiyyat sahələri üzrə mükafatların qalibləri də açıqlanacaq.
İlk beş Nobel Mükafatı isveçli ixtiraçı və sənayeçi Alfred Nobelin vəsiyyətinə uyğun olaraq yaradılıb. Mükafatlar, əsasən Birinci və İkinci Dünya müharibələri dövründə olmaqla, yalnız məhdud fasilələrlə 1901-ci ildən etibarən təqdim edilir. Altıncı mükafat olan iqtisadiyyat üzrə mükafat isə 1968-ci ildə İsveç Mərkəzi Bankı Riksbank tərəfindən təsis edilib.
Tibb mükafatı ötən əsrin ən təsirli elmi kəşflərindən bəzilərini şərəfləndirib. Bunlar arasında Aleksandr Fleminqin 1945-ci ildə mükafatlandırılan penisillinlə bağlı işi və Karl Landştaynerin 1930-cu ildə insan qan qruplarını kəşf etməsinə görə aldığı mükafat da yer alır.
Ötən il amerikalı alimlər Meri Brankov və Fred Ramsdell, həmçinin yaponiyalı Şimon Sakaguçi bu mükafata layiq görülüblər. Alimlər immun sisteminin sağlam hüceyrələri necə qoruduğuna işıq salan və xərçəng kimi xəstəliklərin mümkün yeni müalicələri üçün imkanlar yaradan işlərinə görə mükafatlandırılıblar.
Nobel mükafatlarının qalibləri mükafatı təqdim edən qurumlar tərəfindən təyin olunan ekspert komitələri tərəfindən seçilir. Mükafatlar Osloda təqdim edilən Sülh Mükafatı istisna olmaqla, Stokholmda təqdim olunur. Bu, Nobelin yaşadığı dövrdə İsveç və Norveçi birləşdirən ittifaqa əsaslanan ənənə kimi tanınır.
Nobelin vəsiyyətini imzalamasından 125 ildən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, mükafatlar köklü ənənələrinin bir çoxunu qoruyub saxlayır. Tədbirlər Nobelin vəfatının ildönümü olan 10 dekabr tarixində kulminasiya nöqtəsinə çatır. Qaliblər İsveç və Norveç kral ailələrinin iştirakı ilə keçirilən mərasimlərdə mükafatlarını alır və onların şərəfinə təşkil olunan qala ziyafətlərində qeyd olunurlar.
