Yadplanetli həyatın izlərini aşkar etmək üçün yeni elektrik testi hazırlanıb
Yaponiyanın Osaka Universitetinin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqat qrupu Yer atmosferindən kənarda həyat əlamətlərini aşkar etmək üçün yeni elektrik texnikası hazırlayıb.
AFN.az xəbər verir ki, Nature Communications jurnalında dərc olunan bu üsul kosmosda canlılıq əlamətlərinin aşkarlanması üçün mövcud yanaşmalardan daha sadə və praktik alternativ təklif edir.
Yeni üsul zülalların əsas tikinti blokları olan amin turşularına əsaslanır. Amin turşuları L-forma və D-forma adlanan iki güzgü əksi quruluşda mövcud olur.
Nümunədə bu formalar arasındakı tarazlıq amin turşularının canlı orqanizm tərəfindən, yoxsa cansız proseslər nəticəsində əmələ gəldiyini müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Elmi sahədə amin turşularının bu struktur xüsusiyyəti kirallıq, yəni sağ və sol əllilik adlanır. Tədqiqatçıların hazırladığı texnika iki qızıl nanotel arasındakı kiçik boşluqdan istifadə edərək kirallığı müəyyən edə bilir.
Amin turşularının kirallığı hazırda maye xromatoqrafiyası-kütlə spektrometriyası (LC-MS) adlanan üsulla təhlil edilə bilir. Lakin bu üsul üçün tələb olunan avadanlıqlar kifayət qədər böyükdür, həmçinin çoxlu miqdarda nümunə və çoxsaylı kimyəvi emal mərhələləri tələb edir. Bu səbəbdən həmin cihazların kosmik aparatlara və ya planet səthində hərəkət edən robotlara yerləşdirilməsi çətinləşir.
Tədqiqatçıların hazırladığı mikroçip əsaslı sistem isə daha kiçik ölçülərə malikdir. Bir-birinə son dərəcə yaxın yerləşdirilmiş iki qızıl nanotel arasında elektronların kvant effekti nəticəsində boşluqdan keçməsi ilə elektrik tunellənmə cərəyanı yaranır.
Amin turşusu molekulları olan məhlul mikroçipin üzərinə damızdırıldıqda elektrik cərəyanında ölçülə bilən dəyişiklik baş verir. Süni intellekt və maşın öyrənməsi alqoritmləri bu elektrik dalğalanmalarını təhlil edərək molekulların L, yoxsa D formasında olduğunu müəyyənləşdirir.
Osaka Universitetinin biomühəndisi Takahito Oşiro bildirib ki, nanoboşluqda tunellənmə texnikasını süni intellektlə birləşdirməklə amin turşularının L və D formalarını 80 faizdən yüksək dəqiqliklə fərqləndirmək mümkün olub. O, bunun ayrı-ayrı molekullar səviyyəsində amin turşularının kirallığının fərqləndirilməsi üzrə ilk belə nəticə olduğunu vurğulayıb.
Üsulun astronavtların və ya pilotsuz kosmik aparatların istifadəsinə yararlı tam funksional analiz sisteminə çevrilməsi üçün təkmilləşdirmə işləri davam edir. Bununla belə, tədqiqatçılar yeni texnikanı mövcud ənənəvi üsullarla müqayisə edərək sınaqdan keçiriblər.
Osaka Universitetinin nanotexnologiya mütəxəssisi Masateru Taniguçinin sözlərinə görə, Avstraliyadakı Mörçison meteoritindən götürülmüş təbii nümunələr və Çilidəki Atakama səhrasından əldə edilən torpaq nümunələri təhlil olunub. Yeni üsul ənənəvi metodlarla müqayisə edilə bilən nəticələr göstərib.
Hazırlanmış nanoboşluq cihazı daha az hazırlıq tələb edən və xeyli az sayda molekulla işləyə bilən kompakt analiz sistemi vəd edir. Gələcəkdə pilotsuz kosmik aparatlara və planet tədqiqatı robotlarına inteqrasiya edilməsi planlaşdırılan sistemin uzaq peyklərdə və planetlərdə aşkar edilən mümkün həyat izləri barədə Yerə məlumat ötürməsi hədəflənir.
