Aİ Kanada ilə ortaq üzvlük planından geri çəkilib
Avropa İttifaqı (Aİ) Monrealda keçiriləcək Aİ-Kanada sammitinin başlamasına az qalmış üzv ölkələr arasında yaranan fikir ayrılıqlarına görə Kanadaya ortaq üzvlük danışıqlarına başlamaq təklifindən geri çəkilib.
AFN.az xəbər verir ki, cümə axşamı və cümə günü keçiriləcək sammitdən sonra yayımlanacaq birgə bəyanat layihəsində tam üzvlükdən fərqli olaraq Kanadanın Aİ ilə daha yaxın münasibətlər qurması təklif olunur.
Müzakirələr Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayenin ötən ay Birliyin vəziyyəti ilə bağlı çıxışında Aİ-nin Kanada üçün ortaq üzvlük imkanını nəzərdən keçirəcəyini açıqlamasından sonra başlayıb. Bu açıqlama hər kəs üçün gözlənilməz olub.
2013-cü ildə Xorvatiyanın üzvlüyə qəbul edilməsindən bəri heç bir dövlətin Aİ-yə qoşulmasına icazə verilmədiyi üçün üzv olmayan bir ölkəyə bu qədər yaxın əlaqələrin təklif edilməsi Birliyin tarixində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilmişdi. Bu, həmçinin Kanada Baş naziri Mark Karninin yanvar ayında Davos sammitində orta gücə malik dövlətləri birgə fəaliyyət göstərməyə çağırmasının nəticə verdiyinin göstəricisi hesab olunurdu.
Lakin ortaq üzvlüyün inkişafı üçün iş proqramı elan etmək əvəzinə, bəyanat layihəsində iki tərəfin 2027-ci ildə keçiriləcək Aİ-Kanada sammitinə qədər tam üzvlükdən kənar, Kanadanın Aİ-yə daha da yaxınlaşması konsepsiyasını müəyyənləşdirmək üçün çalışacağı bildirilib. Bu yaxınlaşmanın rifah, iqtisadi təhlükəsizlik və strateji muxtariyyət kimi ortaq məqsədlər istiqamətində əməkdaşlığı əks etdirməsi nəzərdə tutulur. Ortaq üzvlük əvvəllər Ukrayna kimi ölkələr üçün də gündəmə gətirilsə də, təklif rədd edilmişdi.
Fon der Lyayenin açıqlaması Aİ paytaxtlarında təəccüblə qarşılanıb və siyasi, eləcə də hüquqi baxımdan etirazlara səbəb olub. Ortaq üzvlük statusunun dəqiq tərifi olmadığı üçün diplomatlar Kanadanın səsvermə hüququ olmadan Avropa Şurasında, qanunverici orqanlarda və qərar qəbuletmə proseslərində iştirak edib-etməyəcəyini sual altına alıblar.
Bazar ertəsi keçirilən görüşdə Aİ səfirləri bu diqqətçəkən təkliflə bağlı narahatlıqlarını ifadə ediblər. Bununla belə, fon der Lyayeni çətin vəziyyətə salmadan ortaq üzvlük təklifindən imtina etmək üçün diplomatik yol tapmağa çalışacaqlarını bildiriblər. İtaliyanın komissiyanın təklif etdiyi formada ortaq üzvlüyü irəli sürdüyü, statusun dəqiq tərifinin isə sonradan üzv dövlətlər tərəfindən müəyyənləşdirilməsinin nəzərdə tutulduğu məlum olub.
Almaniya isə daha da geri addım ataraq Kanadanın Aİ ilə daha yaxın münasibətlər qurması ifadəsini təklif edib. Bir diplomat bildirib ki, görünür, fon der Lyayenin ən yaxın əməkdaşlarından başqa heç kimlə ortaq üzvlük məsələsi müzakirə olunmayıb və Almaniya da daxil olmaqla bir çox üzv dövlət yaranmış vəziyyətdən narazıdır. Almaniya ortaq üzvlüyün Ukrayna və ya Monteneqro kimi potensial namizəd ölkələr üçün aralıq mərhələ kimi saxlanılmalı olduğunu müdafiə edib və bu statusun mövcud Aİ müqavilələrində rəsmi hüquqi əsasının olmadığını vurğulayıb.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp daha əvvəl Aİ-nin Kanadaya ortaq üzvlük təklifini gülünc adlandırıb. O, bu addımı düşmənçilik hərəkəti kimi qiymətləndirəcəyi təqdirdə ABŞ-ın Avropa ilə bir çox sahədə ticarəti dayandıra biləcəyini bildirib.
Uzun müddətdir müttəfiq olan ABŞ-la yaşanan kəskin ticarət müharibəsi Baş nazir Mark Karnini dünya üzrə yeni ticarət tərəfdaşları axtarmağa sövq edib. Monreal sammiti ərəfəsində Kanadanın ən böyük banklarından biri Avropa ilə iqtisadi əlaqələrin dərinləşdirilməsinin ölkə üçün əhəmiyyətli müsbət təsir yarada biləcəyini bildirən hesabat yayımlayıb. Müdafiə, enerji, kritik minerallar və rəqəmsal bazarlar kimi ortaq maraq sahələrində maneələr aradan qaldırılarsa, əlavə on milyardlarla dollarlıq ticarətin mümkün ola biləcəyi qeyd edilib.
Karni Ukrayna ilə bağlı istifadəsinə məhdudiyyət qoyulması qərarından sonra İlon Maskın Starlink peyk şəbəkəsindən asılılığın azaldılmasının vacibliyini də xüsusi vurğulayıb.
Bu həftənin əvvəlində Karni sosial şəbəkələrdə Kanadanın məşhur Eurovision musiqi müsabiqəsində iştirak edəcəyini açıqlayıb. Siyasi rəqiblərinin narahatlıqlarına baxmayaraq, Karni Kanadanın Aİ-yə rəsmi şəkildə qoşulmaq niyyətində olmadığını bildirib. Daha sıx əlaqələrə ictimai dəstək olsa da, Kanada qanunvericiliyinin Avropa ölkələrinin qanunlarına uyğunlaşdırılması üçün dəyişdirilməsi ehtimalının narazılıq doğura biləcəyi qeyd olunur.
Karni çərşənbə axşamı jurnalistlərə açıqlamasında bu həftəki sammitin daha bir il davam edəcək rəsmi danışıqların başlanğıcı olduğunu bildirib. O, müsbət məqamın konkret adların və ya terminlərin vacib olmaması olduğunu vurğulayaraq əsas məsələnin bu prosesin kanadalıların həyatında yaradacağı dəyişiklik olduğunu deyib. Əvvəlki layihə mətnində Kanadaya ən azı iki dəfə ortaq üzv kimi istinad edilmiş və bu terminin dəqiq tərifinin müəyyənləşdirilməsinin daha bir il çəkəcəyi qəbul olunmuşdu.
