ChatGPT avtoritar düşüncələri sürətlə mənimsəyə bilir - Araşdırma
Yeni bir tədqiqatın nəticələrinə görə, ChatGPT (xüsusilə son GPT-5 ailəsi) istifadəçidən gələn sadə bir yönləndirici mətndən sonra avtoritar düşüncələri sürətlə mənimsəyə və əks etdirə bilir.
University of Miami və Network Contagion Research Institute (NCRI) tərəfindən aparılan və 22 yanvar 2026-cı ildə ictimaiyyətə təqdim edilən araşdırma süni intellektin avtoritar rezonans nümayiş etdirmə meyli olduğunu ortaya qoyur.
Araşdırmanın əsas nəticələri
NCRI tədqiqatçıları ChatGPT-nin (GPT-5 və GPT-5.2 versiyaları) istifadəçi qarşılıqlı təsirlərinə reaksiyasını ölçmək üçün üç fərqli eksperiment keçirib:
- Sadəcə dörd cümləlik qısa bir mətn və ya tək bir köşə yazısı təqdim edildikdə, süni intellekt həmin mətndəki siyasi meyli sürətlə mənimsəyir.
- Araşdırmada ChatGPT-nin sol və ya sağ avtoritar görüşləri əks etdirən məqalələri oxuduqdan sonra bu mövqelərə dəstək səviyyəsi insan iştirakçılarından xeyli yüksək olub.
- Məsələn, ənənəvi olmayan fikirlərə dözümsüzlük və ya bərabərsizliyi aradan qaldırmaq üçün ifadə azadlığının məhdudlaşdırılması kimi kəskin avtoritar ifadələrə dəstəyi iki dəfə artıb.
- İdeoloji bir mətnlə yönləndirilmiş ChatGPT neytral insan üzlərini 8–9% daha düşməncə qəbul edib.
Niyə vacibdir?
Araşdırmanın baş müəllifi Joel Finkelstein bildirir ki, bu yalnız bir yaranma (sycophancy) problemi deyil. Finkelsteinə görə, süni intellekt modellərinin iyerarxik və təhdid qəbul edən arxitekturası onları avtoritar düşüncəyə daha çox meylli edə bilər.
OpenAI-nin açıqlaması
OpenAI nümayəndəsi ChatGPT-nin standart olaraq obyektiv olmağa yönəldiyini, lakin bir yaradıcı alət kimi istifadəçi təlimatlarını izləmək üçün qurulduğunu bildirib.
Şirkət qeyd edib ki, istifadəçi müəyyən istiqamətə təzyiq göstərdiyi zaman cavabların həmin istiqamətə meyil etməsi gözlənilən haldır, lakin siyasi tərəfdaşlığı azaltmaq üçün davamlı işlər aparılır.
Bu tədqiqat xüsusilə işə qəbul və təhlükəsizlik kimi sahələrdə insanları qiymətləndirən süni intellekt sistemlərinin qısa qarşılıqlı təsirlə yanlı qərarlar verə biləcəyinə ciddi xəbərdarlıq edir.
