Yer və Mars fərqli planetformalaşma yolları ilə yaranıb
Yer və Mars bir-birinə yaxın mövqedə formalaşsa da, yeni araşdırma bu iki planetin əsasən fərqli proseslərin nəticəsində meydana gəldiyini göstərir.
AFN.az xəbər verir ki, Yer və Mars təxminən 4,5 milyard il əvvəl bir-birinə yaxın ərazidə formalaşıb. Lakin yeni araşdırmalar bu iki planetin böyümə proseslərinin bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqləndiyini göstərib.
Kopenhagen Universitetinin Globe İnstitutunda planetlərin formalaşmasını araşdıran professor Anders Yohansen bildirib ki, ən təəccüblü nəticə Yer və Marsın fərqli şəkildə yaranmış kimi görünməsidir. Onun sözlərinə görə, eyni Günəş sistemində yan-yana formalaşan iki planetin daha oxşar yaranma tarixçəsinə malik olması gözlənilirdi.
Yohansen yeni araşdırmaya doktor Haiyan Vanqla birlikdə rəhbərlik edib.
Qayalı planetlər planetesimal adlanan böyük cisimlərin toqquşması, daha kiçik hissəciklərin bir araya toplanması və ya hər iki prosesin birləşməsi nəticəsində böyüyə bilər.
Yeni araşdırma bu mürəkkəb mənzərəni təsdiqləməklə yanaşı, Yerin və Marsın bu proseslərdən çox fərqli nisbətlərdə keçdiyini göstərib.
Haiyan Vanq bildirib ki, Yerin kütləsinin ən azı 75 faizi çınqıl hissəciklərini toplayaraq böyüyən və ilkin planetlər kimi tanınan iki gənc planetdən qaynaqlanır. Planetesimallar isə Yerin kütləsinin 25 faizədək hissəsinə töhfə verib. Bunun əksinə olaraq, Marsın kütləsinin təxminən dörddə üçü planetesimallardan, qalan dörddə biri isə çınqıl hissəciklərinin toplanmasından formalaşıb.
Planetlərin keçmişini yenidən qurmaq üçün tədqiqatçılar onların qabıq və mantiyalarında natrium, sink və kalium kimi uçucu elementləri araşdırıblar. Bu elementlər yüksək temperaturda buxarlana bildiyi üçün onların hazırkı miqdarı hər bir planetin formalaşdığı dövrdə keçdiyi şərtlər barədə ipucları verir.
Komanda bu kimyəvi izləri kompüter modelləri ilə birləşdirərək hazırda müşahidə olunan planetlərlə hansı formalaşma ssenarilərinin daha yaxşı uyğunlaşdığını yoxlayıb.
Anders Yohansen bildirib ki, dəlillərin böyük hissəsinin çox qədim dövrdə yox olduğu bir vaxtda baş verənləri müəyyənləşdirmək böyük bir detektiv işidir. Onun sözlərinə görə, 4,5 milyard il keçməsinə baxmayaraq, Yerin və Marsın mantiyalarının tərkibi dəyişməz qalıb və bunları formalaşma prosesinin izi kimi qiymətləndirmək olar.
Günəş sisteminin ilkin struktur materiallarının tam tərkibi məlum olmadığı üçün modellər hələ də bəzi fərziyyələrə əsaslanır. Buna baxmayaraq, tədqiqatçılar bu fərziyyələr dəyişdirildikdə belə, Yer və Mars arasındakı fərqin ardıcıl şəkildə qorunduğunu bildiriblər.
Haiyan Vanq qeyd edib ki, dəqiq faizlər müəyyən qədər dəyişə bilər, lakin aparılan təhlillər ardıcıl olaraq Yerin və Marsın iki fərqli yolla formalaşdığını göstərir. Onun sözlərinə görə, istifadə olunan metod planetlərin yaranmasını daha geniş yayılmış və adətən bir neçə cür şərh edilə bilən izotop əsaslı yanaşma ilə müqayisədə daha dəqiq və birbaşa şəkildə anlamağa imkan verir.
Eyni yanaşma gələcəkdə tədqiqatçılara Günəş sistemindən kənardakı qayalı planetləri araşdırmağa kömək edə bilər. Formalaşma şərtləri planetin su və yaşayış üçün əlverişliliklə əlaqəli digər maddələr də daxil olmaqla, nə qədər uçucu maddəni saxlamasına təsir göstərir.
Anders Yohansen bildirib ki, planetlərin formalaşması zamanı uçucu elementləri necə itirdiyini anlamaq nəticə etibarilə onların nə qədər su və həyatı dəstəkləyən digər maddələri saxladığını daha yaxşı proqnozlaşdırmağa imkan verə bilər.
