Şimali Koreyanın nüvə sınaqları fay xətlərini hərəkətə gətirmiş ola bilər
Cənubi Koreya və çinli alimlərin apardığı yeni araşdırma Şimali Koreyanın 2017-ci ildə keçirdiyi son və ən güclü nüvə sınağından sonra Pxunqqye-ri nüvə sınağı poliqonunda seysmik aktivliyin davamlı şəkildə artdığını ortaya qoyub.
AFN.az xəbər verir ki, “Science” jurnalında dərc olunan araşdırmaya əsasən, Mantap dağı ətrafında 2008-2025-ci illər arasında 1 399 yerli zəlzələ qeydə alınıb. Tədqiqatçılar nüvə partlayışlarının bölgədə əvvəldən mövcud olan fay xətlərini hərəkətə gətirmiş ola biləcəyini bildiriblər.
Pxunqqye-ri poliqonunda 2006-2017-ci illər arasında 6 yeraltı nüvə sınağı keçirilib. 2017-ci ilin sentyabrında baş tutan son sınağın gücünün təxminən 100-250 kiloton olduğu və partlayış nəticəsində 6,3 maqnitudalı seysmik hadisənin qeydə alındığı bildirilir.
Əvvəlki nüvə sınaqlarından sonra yaranan seysmik aktivliyin qısa müddətdə zəiflədiyi məlum olduğu halda, Mantap dağı ətrafında zəlzələlərin tezliyi və gücü illər ərzində artıb. Araşdırmaya görə, 2017-ci il sınağından təxminən üç həftə sonra davamlı seysmik aktivlik başlayıb və bu tendensiya 2025-ci ilə qədər davam edib.
Cənubi Koreyanın Pusan Milli Universitetindən professor Kvanq-Hı Kim və Çinin Çendu Texnologiya Universitetindən professor Pan Sinlinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu 17 illik seysmik məlumatları təhlil edib.
Tədqiqatçılar 955 zəlzələnin ocağını dəqiq müəyyənləşdirərək onların Pxunqqye-ri sınaq poliqonundan şimal-şimal-qərb istiqamətində uzanan iki fay strukturu boyunca cəmləşdiyini müəyyən ediblər. Alimlərin qənaətinə görə, nüvə sınaqları yer qabığının üst qatına zərər vuraraq əvvəldən mövcud olan və hərəkətə keçməyə yaxın faylarda gərginliyin yenidən paylanmasına səbəb olub.
Alimlər yeraltı partlayışların süxurlarda çatlar yaratmış ola biləcəyini, bu çatlara daxil olan suyun isə zamanla təzyiqi artıraraq zəlzələləri tətikləmiş ola biləcəyini bildirirlər.
Yeraltı nüvə sınaqlarının uzunmüddətli seysmik aktivliyə səbəb ola bilməsi təbii zəlzələlərlə nüvə partlayışlarının yaratdığı seysmik hadisələrin fərqləndirilməsini çətinləşdirə və beynəlxalq nəzarət proseslərini mürəkkəbləşdirə bilər.
Şimali Koreya 2018-ci ildə Pxunqqye-ri poliqonundakı tunellərin bir hissəsini xarici jurnalistlərin iştirakı ilə partladaraq dağıdıb. Bununla belə, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin məlumatına görə, ölkənin 2022-ci ildən etibarən sınaq poliqonundakı tunelləri yenidən istifadəyə hazırladığı barədə göstəricilər mövcuddur.
Araşdırmanın müəllifləri bildirirlər ki, əldə olunan nəticələr insan fəaliyyətinin mövcud fay xətləri üzərində uzunmüddətli təsirlərinin qiymətləndirilməsinin vacibliyini göstərir.
