Çinin təyyarə istehsalçısı "Boeing" və "Airbus"a rəqib olur
Çinin dövlət tərəfindən dəstəklənən təyyarə istehsalçısı "Comac" "C919" sərnişin təyyarəsinin iki il əvvəl Sinqapura etdiyi ilk xarici səfərindən bəri əhəmiyyətli yol qət edib. "Airbus A320neo" və "Boeing 737 MAX" ilə rəqabət aparmaq üçün hazırlanan təyyarə hər ötən gün Çindən kənar bazarları daha çox hədəf alır.
Aviasiya sektoru çatdırılma gecikmələri və tədarük zənciri problemləri ilə mübarizə apardığı bir vaxtda "Comac" özünü dünyanın ən sürətlə böyüyən aviasiya bazarı olan Asiya-Sakit okean bölgəsində "Boeing" və "Airbus"a potensial rəqib kimi mövqeləndirir. Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının (IATA) baş direktoru Villi Uolş bildirir ki, "Comac" zamanla qlobal rəqibə çevriləcək. Uolş yaxın 10-15 il ərzində "Boeing" və "Airbus"un yanında "Comac"ın da vacib oyunçu kimi adının çəkiləcəyini proqnozlaşdırır.
Asiya-Sakit okean bazarında tədarük axtarışı
Analitiklər Asiya-Sakit okean bölgəsində yeni bir təyyarə istehsalçısına olan ehtiyacı xüsusi vurğulayırlar. Bölgədəki aviaşirkətlər "Boeing" və "Airbus"dakı çatdırılma gecikmələri ilə yanaşı, mühərrik qıtlığı və tədarük zəncirindəki çətinliklər səbəbindən təzyiq hiss edirlər. Gömrük tarifləri və ticarət gərginlikləri də istehsal sektorundakı problemləri artıraraq böyümə strategiyalarına təsir göstərir.
IATA məlumatlarına görə, qlobal daşıyıcılar yeni təyyarələr üçün hər zamankından daha uzun müddət gözləyirlər. Bu vəziyyət donanmanın orta yaş həddini yüksəldərkən, yanacaq səmərəliliyi aşağı olan köhnə təyyarələrin istifadədə qalması əməliyyat xərclərini artırır. Aviaşirkətlər üçün sifarişlə çatdırılma arasındakı gözləmə müddətinin təxminən yeddi ilə yüksəlməsi "Comac"ı bir seçim kimi ön plana çıxarır.
Regional genişlənmə və yeni sifarişlər
Hazırda Çin daxilində 150-dən çox "Comac" jeti aktiv xidmət göstərir, eyni zamanda şirkətin təyyarələri Laos, İndoneziya və Vyetnamda da uçuşlar həyata keçirir. Bruney mərkəzli "GallopAir" böyük bir sifariş verərkən, Kambocanın da təxminən 20 təyyarə almağı planlaşdırdığı bildirilir. Sektor nümayəndələri aviasiya bazarındakı oliqopoliyanın qırılması üçün "Comac"ın iştirakını müsbət qarşılayırlar.
Dövlət dəstəyi və aşağı qiymət üstünlüyü "Comac" təyyarələrini xüsusilə inkişaf etməkdə olan bazarlardakı aşağı büdcəli aviaşirkətlər üçün cəlbedici edir. Filippin mərkəzli "Cebu Pacific" kimi şirkətlər 2030-cu illərdə "Comac"ın təqdim etdiyi variantların onlar üçün maraqlı ola biləcəyini düşünürlər.
Sertifikatlaşdırma prosesləri və əməliyyat çətinlikləri
"Comac" Asiya-Sakit okean bölgəsində genişlənməklə yanaşı, Avropa Aviasiya Təhlükəsizliyi Agentliyindən (EASA) sertifikat almaq üçün də fəaliyyətini davam etdirir. Tənzimləyici qurumlar "C919" üzərində sınaq uçuşlarını davam etdirirlər, lakin Avropa sertifikatının alınmasının 2028-ci, hətta 2031-ci ilə qədər çəkə biləcəyi proqnozlaşdırılır.
Şirkətin qarşısında texniki və əməliyyat maneələri də var. Çin istehsalı olan hissələrlə Qərb istehsalı olan komponentlərin, uçuş idarəetmə sistemlərinin və proqram təminatının uyğunlaşdırılması texniki bir çətinlik yaradır. Bundan əlavə, "Boeing" və "Airbus"un onilliklər boyu sahib olduğu texniki xidmət, təmir və pilot təlimi infrastrukturunun qurulması prosesi də "Comac" üçün aşılması gərəkən növbəti bir mərhələ kimi görülür.
Qlobal rəqabət və bazarın gələcəyi
"Comac"ın yeganə rəqibi "Boeing" və "Airbus" deyil. Braziliyanın "Embraer" şirkəti də bölgədəki aşağı büdcəli daşıyıcılardan aldığı sifarişlərlə mövqeyini möhkəmləndirir. Digər tərəfdən, "Boeing" və "Airbus" çatdırılma gecikmələrinin düzəlməyə başladığına dair siqnallar verərək bölgədəki güclü varlıqlarını qorumağa çalışırlar.
"Comac"ın sifariş rəqəmləri ilə bağlı qeyri-müəyyənliklər də müzakirə mövzusu olmağa davam edir. Şirkət "C919" üçün mindən çox sifariş aldığını bildirsə də, indiyə qədər təhvil verilən təyyarələrin sayı hələ də olduqca aşağı səviyyədədir. "Comac" infrastruktur və çatdırılma gücü kimi təməl problemləri həll etmədiyi müddətcə aviasiya sektorunun nəhəngləri bölgə səmalarındakı hakimiyyətlərini davam etdirəcək kimi görünürlər.
