Son onilliklərin ən güclü hava temperaturu bir neçə həftə ərzində başlaya bilər
Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) iqlim dəyişikliyi səbəbindən artıq təzyiq altında olan planetdə temperaturu daha da artıracaq təbii "El Nino" hava axınının yeni mərhələsinin bir neçə həftə ərzində başlaya biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
AFN.az xəbər verir ki, Dünya Meteorologiya Təşkilatı bu "El Nino"nun 2026-cı ilin qalan hissəsində ehtimal ki, daha da güclənəcəyini və qlobal miqyasda daha kəskin hava hadisələrinə təkan verəcəyini bildirib.
Milli hava proqnozlaşdırma agentliklərinin təxminləri bu prosesin tarixin ən güclü "El Nino" hadisələrindən birinə, yəni "super El Nino"ya çevriləcəyinə işarə edir.
"El Nino"nun dəqiq vaxtını və gücünü proqnozlaşdırmaq çətin olsa da, alimlər ipucları əldə etmək üçün Sakit okeanın mərkəzi hissələrini izləyirlər.
Ötən ilin dekabrında normadan aşağı olan suyun temperaturu üç ay sonra dəyişib və Cənubi Amerika sahillərində çox isti suların meydana gəlməsi ilə Sakit okeanın mərkəzi qızıb.
Aprel ayına qədər isə "El Nino"nun yaxınlaşdığı dəqiqləşib və əsas müşahidə zonasında suyun temperaturu həmin vaxtdan bəri yüksəlməyə davam edir.
"El Nino" külək modellərindəki dəyişikliyin isti suların tropik Sakit okeana yayılmasına şərait yaratması ilə formalaşır.
Böyük Britaniya Meteorologiya Ofisinin aylıq və onillik proqnozlar şöbəsinin rəhbəri professor Adam Skayf böyük bir təbiət hadisəsinin yaxınlaşdığına tam əmin olduqlarını və bunun bir rekord ola biləcəyini qeyd edib.
Sakit okeanın müşahidə zonasında dəniz səthinin temperaturu təbii olaraq dalğalanır. Temperaturlar uzun müddət ərzində normadan yarım dərəcədən çox kənara çıxdıqda "El Nino" və ya onun daha sərin olan analoqu "La Nina" şəraiti yaranır.
İki dərəcədən yuxarı qızma isə "çox güclü" və ya "super El Nino" adlandırılır ki, 1950-ci ildən bəri bu cür yalnız bir neçə hadisə qeydə alınıb.
Proqnozlar bu yeni "El Nino"nun keçmişdəki pik nöqtələrə bərabər olacağını, hətta onları üstələyəcəyini göstərir.
Alimlərin güclü bir "El Nino" gözləmələrinin səbəblərindən biri okean səthinin dərinliklərində gizlənir.
Peyklərdən, bakenlərdən və okean aparatlarından alınan məlumatlar Sakit okean boyunca yüzlərlə metr dərinlikdə, bəzi yerlərdə normadan 6 dərəcə yüksək olan nəhəng isti su dalğasının şərqə doğru hərəkət etdiyini göstərir.
ABŞ-ın İqlim Proqnozlaşdırılması Mərkəzinin fiziki Mişel L’Hörö bu dərin dəniz istiliyinin adətən səthdəki daha isti suların xəbərçisi olduğunu və ardınca üzərindəki havanı qızdıraraq dünya miqyasında hava şəraitini pozduğunu ifadə edib.
BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş "El Nino" şəraitinin qızmaqda olan dünyanın yanğına yanacaq tökəcəyini, təsirlərin daha kəskin olacağını, daha uzaqlara çatacağını və dağıdıcı bir sürətlə sərhədləri aşacağını bildirib.
Heç bir "El Nino" digərinin eynisi deyil və müxtəlif bölgələr ilin fərqli vaxtlarında təsirə məruz qala bilər.
Lakin güclü bir "El Nino" Cənubi Amerika, Cənub-Şərqi Asiya və Avstraliyanın bəzi hissələrində isti və quraq hava şəraitini tətikləyərək quraqlıq və meşə yanğınları riskini artırır.
Bundan əlavə, bu hadisə Hindistan musonunu zəiflədə, Afrika Buynuzunun şimal hissələrinə daha quraq şərait gətirə və ABŞ-ın cənubunda güclü yağışlarla sel riskini yüksəldə bilər.
Keçmişdəki "El Nino" hadisələri kənd təsərrüfatı məhsullarının itirilməsi, tədarük zəncirləri və iqtisadiyyatda yaşanan axsamalar səbəbindən qlobal ərzaq qiymətlərində artıma və yüz milyardlarla, hətta trilyonlarla dollarlıq gəlir itkisinə yol açıb.
"El Nino" adətən dekabrın sonlarında ən güclü səviyyəsinə çatdığı üçün onun rekord qırıb-qırmayacağını aylar öncədən dəqiq bilmək mümkün deyil.
Mütəxəssislərə görə, "El Nino" əvvəlcədən təxmin edilməsi çətin olan külək modellərinə qarşı çox həssas bir quruluşa malikdir.
Lakin bu təbiət hadisəsi "super" səviyyəyə çatmasa belə, nəticələr yenə də ekstremal olacaq. Çünki insan amilli iqlim dəyişikliyi səbəbindən artıq bu dərəcədə qızmış bir planetdə əvvəllər heç vaxt "El Nino" təcrübəsi yaşanmayıb.
ABŞ-ın "Berkeley Earth" qrupundan iqlimşünas Zek Hausfater 2027-ci ilin rekord səviyyədə ən isti il olmasının çox güman edildiyini bildirib.
Hausfater 1998-ci ildə inanılmaz dərəcədə güclü bir "El Nino"nun yaşandığını və həmin dövrə görə çox isti bir il olduğunu, lakin bu vəziyyət bu gün yaşansaydı, son iyirmi illə müqayisədə inanılmaz dərəcədə soyuq bir il kimi qəbul ediləcəyini sözlərinə əlavə edib.
