Fillər, Ay, süni intellekt: Sentyabrda elm dünyasında nələr baş verdi?
Sentyabr ayında elmi və texnoloji sahədə baş verən inkişaflar arasında müalicəvi bitkilərdən istifadə edən fillərdən tutmuş süni intellektlə fermentlərin kəşfinə qədər bir sıra maraqlı yeniliklər yer alıb.
AFN.az xəbər verir ki, sentyabr ayında elm və texnologiya dünyasında süni intellekt, beyin-kompüter interfeysləri, insan hüceyrələri, orqan transplantasiyası və fillərin müalicəvi bitkilərdən istifadəsi ilə bağlı mühüm araşdırmalar aparılıb.
ABŞ mərkəzli süni intellekt şirkəti Anthropic hazırladığı Claude modelinin yeni ferment sisteminin kəşfinə töhfə verdiyini bildirib. Təxminən 950 Claude agentinə DNT ardıcıllıqlarından ibarət böyük məlumat bazasında RNT-dən DNT sintez edən revers transkriptaza (RT) fermentlərinin yeni və maraqlı nümunələrini tapmaq tapşırılıb. 21 saatlıq axtarışın nəticəsində agentlərdən birinin qeyri-adi bir nəticə aşkar etdiyi müəyyənləşib.
ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutu (NIH) iflic olmuş xəstələrin danışığını və bədən dilini eyni vaxtda ötürə biləcək yeni beyin-kompüter interfeysi sistemi hazırladığını açıqlayıb. Alimlər üç iflic xəstənin beyin dalğalarını maşın öyrənməsinə əsaslanan beyin-kompüter interfeysindən istifadə edən sistem vasitəsilə virtual personaja çevirməyə nail olublar. İstifadə olunan interfeys vasitəsilə yaradılan virtual personaj xüsusilə ALS xəstələrinin daha sürətli ünsiyyət qura bilməsinə imkan verir.
Stenford Universitetinin tədqiqatçıları insan beyin hüceyrələrinin siçan beyninə köçürülməsi nəticəsində beyninin təxminən yarısı insan toxumasından ibarət olan siçanlar hazırlayıblar. Hər inyeksiyada təxminən 100 min insan beyin hüceyrəsindən istifadə edildiyi, transplantasiyalar nəticəsində isə siçan beynində təxminən 4 milyon insan beyin hüceyrəsinin inkişaf etdiyi və bu hüceyrələrin beynin həcminin təxminən yarısını təşkil etdiyi bildirilib.
ABŞ-də genetikası dəyişdirilmiş donuz böyrəyi köçürüldükdən sonra 271 gün ərzində dializsiz yaşayan şəxs daha sonra insan donorundan alınan böyrəyin köçürülməsi ilə tibb tarixində ilkə imza atıb. 2025-ci ilin yanvarında Massaçusetsdəki xəstəxanada donuz böyrəyi transplantasiyası edilən Endryusa köçürülən orqan xəstənin 271 gün ərzində dializsiz yaşamasına imkan verib.
Alimlər Afrika fillərinin xəstələndikləri zaman özlərini və balalarını müalicə etmək məqsədilə müalicəvi bitkilərdən istifadə edə biləcəklərini müəyyən ediblər. Tədqiqatçılar bəzi fillərin narahatlandıqda müəyyən bitki növlərini qəbul etdiyini, ana fillərin də balalarını bu bitkilərlə bəsləyə biləcəyini ortaya qoyublar. Fillərin 35 müxtəlif bitki növündən istifadə etdiyini müəyyən edən tədqiqatçılar bunlardan 25-nin yerli əhali tərəfindən də tibbi məqsədlərlə istifadə edildiyini bildiriblər.
