Əzələ sağlamlığı uzunömürlülüyün əsas şərtlərindən biridir
Bədən mexanikası üzrə mütəxəssislər skelet əzələlərinin keyfiyyətinin uzunömürlülük və ümumi sağlamlıq baxımından diqqətdən kənarda qalan mühüm göstərici olduğunu bildirirlər.
AFN.az xəbər verir ki, kinezoloq və qidalanma mütəxəssislərindən ibarət beynəlxalq qrup həkimlərin metabolik tənzimləmə, immun funksiyası və ümumi həyat enerjisi baxımından skelet əzələlərinin keyfiyyətinə, eləcə də əzələ-yağ nisbətinə daha çox diqqət yetirməli olduğunu vurğulayıb.
Texas A&M Universitetinin uzunömürlülük üzrə mütəxəssisi professor, doktor Nikolas Deyts əzələ sağlamlığının qiymətləndirilməsinin insanın qan təzyiqinin ölçülməsi qədər vacib ola biləcəyini bildirib.
Sağlam əzələlərin yalnız təhlükəsiz hərəkət etməyə imkan vermədiyini qeyd edən Deyts əlavə edib ki, əzələlər həm də aktiv metabolizmi qoruyan və orqanizmdə iltihablanmanı azaldan qan şəkərinin əsas ehtiyat anbarıdır.
Gənclərdə əzələ sağlamlığı adətən əzələlərin ölçüsü ilə əlaqələndirilsə də, yaş artdıqca bu əlaqə daha qeyri-müəyyən olur. Əzələ kütləsi ümumi əzələ sağlamlığının yalnız bir hissəsini təşkil edir. Məsələn, qadınlarda əzələ kütləsi kişilərlə müqayisədə adətən daha az olsa da, onların əzələ sağlamlığı ümumilikdə kişilərlə oxşar səviyyədədir.
Mass General Brigham müəssisəsinin piylənmə üzrə mütəxəssisi doktor Fatima Kodi Stanford bildirib ki, əzələ sağlamlığının daha dolğun mənzərəsinə güc, tarazlıq, fiziki funksiya, aktivlik səviyyəsi və əzələnin özündə toplanan yağın miqdarı daxildir.
Əzələ itkisinin qarşısını almağın yolları
Əzələ sağlamlığının metabolik xəstəliklər, xüsusilə 2-ci tip diabet və uzunömürlülük baxımından oynadığı rola dair məlumatlılıq artır. Populyarlığı yüksələn GLP-1 tipli dərmanların qan şəkərini, qan təzyiqini və ürək-damar riskini yaxşılaşdırdığı göstərilsə də, bu preparatların həm yağ, həm də skelet əzələləri daxil olmaqla yağsız bədən kütləsinin itirilməsi ilə əlaqəli olduğu bildirilir.
Doktor Stanford arıqlama zamanı əzələ funksiyalarını qorumaq üçün kifayət qədər qidalanmanın vacibliyini vurğulayıb. O qeyd edib ki, əhəmiyyətli dərəcədə çəki itirən orqanizmin həmin çəkini daşımaq üçün daha az əzələyə ehtiyacı olur. Stanford əzələ daxilindəki yağın azalmasının əzələnin keyfiyyətini və funksiyasını yaxşılaşdıra biləcəyini bildirib. Yaşlı insanların, arıq bədən quruluşuna malik şəxslərin və sürətlə çəki itirən fərdlərin güc, fiziki funksiya, zülal qəbulu və müqavimət məşqlərinə xüsusi diqqət yetirməli olduğu qeyd olunub.
Balıq, quş əti, yumurta, süd məhsulları, tofu, lobya, mərcimək və çərəzlər kimi yüksək keyfiyyətli zülal mənbələrinin gündəlik qəbulu əzələ itkisindən qorunmağa kömək edir. Mütəxəssislər bədən çəkisinin hər kiloqramına 1,2-1,6 qram zülal qəbul etməyi tövsiyə edirlər.
Aktiv qalmağın müxtəlif əzələ qruplarını gücləndirdiyini bildirən professor Deyts ağır çəkilər qaldırmaq istəməyənlər üçün bədən çəkisi ilə edilən məşqlərin, müqavimət lentlərinin və trenajorların əzələ gücünü qorumaqda təsirli olduğunu qeyd edib.
Əzələ sağlamlığı necə ölçülür?
Gücü sürətlə yaratmaq qabiliyyəti kimi müəyyən edilən əzələ qüvvəsi yaşlanma ilə əlaqədar olaraq əzələ gücündən daha tez azalır. İndiana Universitetinin dosenti, doktor Stiven C. Karter əzələ qüvvəsinin gündəlik həyat baxımından əzələ gücündən daha müəyyənedici olduğunu bildirib.
Əl sıxma gücü dinamometr adlanan cihaz vasitəsilə ölçülən sadə üsullardan biri kimi önə çıxır. 20 mindən çox yaşlı insanın iştirak etdiyi araşdırmada əl sıxma gücünün kişilərdə 25,8 kiloqramdan, qadınlarda isə 15,8 kiloqramdan aşağı olması aşağı göstərici kimi müəyyən edilib. Məqsədyönlü müqavimət məşqlərinin bu göstəriciləri yaxşılaşdıra bildiyi qeyd olunub.
Ümumi dözümlülüyü, gücü və hərəkətliliyi qiymətləndirmək üçün müxtəlif funksional testlərdən də istifadə olunur. Altı dəqiqəlik yerimə testi ağciyər və ürək-damar sisteminin fiziki hazırlığını ölçür. Vaxtla ölçülən qalx və yerimə testi isə evdə rahatlıqla tətbiq edilə bilən yıxılma riski və hərəkətlilik qiymətləndirməsini təmin edir.
Otuz saniyəlik stulda oturub-qalxma testi və beş təkrarlı oturub-qalxma testi isə qollardan istifadə etmədən yerinə yetirilərək aşağı bədən hissəsinin gücünü, tarazlığı, əzələ qüvvəsini və elastikliyi ölçməyə kömək edir.
