Mütəxəssislər ultra emal olunmuş qidalara qarşı təcili tədbir çağırışı etdilər
Lancet jurnalında dərc olunan üç mühüm araşdırma göstərir ki, ultra emal olunmuş qidalar dünya üzrə ənənəvi qidalanmanı arxa plana atır, qidalanma keyfiyyətini azaldır və xroniki xəstəliklərin artmasına səbəb olur. Mütəxəssislər hökumətləri və cəmiyyətləri bu sahədə təcili addım atmağa çağırır.
Ultra emal olunmuş qidalar sənaye tərkibli və kosmetik əlavələr istifadə edilərək istehsal olunan, çox vaxt təbii vəziyyətindəki maddələr olmayan məhsullar kimi təsnif edilir. Qazlı içkilər, cipslər və çoxlu dənli bitkilər buna nümunə göstərilir.
Mütəxəssislərə görə, problem fərdlərin iradəsizliyi deyil, güclü və qlobal miqyasda təsirli qida sənayesidir. Araşdırma göstərir ki, ultra emal olunmuş qidaların istehlakı illərdir bir çox ölkədə artmaqdadır. ABŞ, İngiltərə, Kanada və Avstraliyada gündəlik enerji qəbulunun təxminən yarısı bu məhsullardan əldə olunur.
Tədqiqatlar göstərir ki, bu tip qidalar həddindən artıq kalori istehlakına səbəb olur, şəkər və doymuş yağ nisbəti yüksək, lif və əsas vitamin-mineral dəyərləri isə aşağıdır. 104 uzunmüddətli araşdırmanı əhatə edən icmalda 92-si ultra emal olunmuş qidaların piylənmə, 2-ci tip diabet, hipertoniya, yüksək xolesterol, ürək-damar xəstəlikləri, böyrək xəstəlikləri, Kron xəstəliyi, depressiya və erkən ölüm riskini artırdığına işarə edir.
Klinik təcrübələr göstərdi ki, bu qidalar yetkinlərdə gündə 500–800 kalori artıq istehlaka və sürətli, nəzarətsiz yemək davranışının artmasına səbəb olur.
Tədqiqatçılar hökumətlərin tətbiq edə biləcəyi dörd əsas siyasət sahəsini tövsiyə edir:
Məhsulların tənzimlənməsi:
Yenidən formullaşdırma (məsələn, şəkərin yerinə dadlandırıcı istifadə etmək) kifayət etmir. Müəyyən əlavələrə məhdudiyyət qoyulmalı və məhsulların emal səviyyəsini göstərən göstəricilər müəyyənləşdirilməlidir.
Qida mühitinin tənzimlənməsi:
- Qablaşdırmanın ön tərəfinə xəbərdarlıq etiketləri
- 18 yaşdan aşağı olanları bütün rəqəmsal və digər media vasitələrində qida reklamlarından qoruma
- Şəkərli içkilər və seçilmiş ultra emal olunmuş qidalara minimum 20% vergi
- Məktəb, xəstəxana və ictimai yerlərdə ultra emal olunmuş qidaların qadağası
- Market rəflərində ultra emal olunmuş məhsulların nisbətinin azaldılması
Şirkət gücünün məhdudlaşdırılması:
Satış portfelləri izlənilməli, inhisarçılara qarşı rəqabət qaydaları gücləndirilməli, vergi tənzimləmələri ilə bazar hakimiyyəti əngəllənməlidir.
Kənd təsərrüfatı və təchizat zəncirlərinin yenidən qurulması:
Qarğıdalı, soya və şəkər kimi tək məhsul dəstəkləri yerinə sağlam istehsala təşviq edilməli; ətraf mühit siyasətləri qidalanma hədəfləri ilə uyğunlaşdırılmalıdır.
Mütəxəssislərə görə, uğur eyni zamanda siyasət paketləri və beynəlxalq əməkdaşlıqla mümkündür. Araşdırma göstərir ki, ultra emal olunmuş qida şirkətləri siqaret və fosil yanacaq sənayesi kimi lobbiçilik və təxirə salma strategiyalarından istifadə edir.
Tədqiqat “Təcili tədbir görülməzsə, ultra emal olunmuş qidalar yüksəlməyə davam edəcək, sağlamlıq, iqtisadiyyat, mədəniyyət və planet üzərində mənfi təsir göstərəcək. İndi hərəkət etməyin vaxtıdır” deyə yekunlaşdırılır.
