Microsoft yeni kvant çipini təqdim etdi
Texnologiya nəhəngi "Microsoft" yeni kvant çipinin əvvəlki versiya ilə müqayisədə daha etibarlı olduğunu və bunun üç il ərzində kommersiya baxımından faydalı problemləri həll edə biləcək kvant kompüterinin yaradılmasına yol açacağını elan edib.
AFN.az xəbər verir ki, kvant kompüterlərinin əsasını təşkil edən və müasir maşınların həll edə bilmədiyi suallara cavab tapmaq potensialına malik kvant bitləri (kübit) həssas və qeyri-sabit strukturları ilə tanınır.
"Microsoft" "Majorana 2" adlı yeni çipindəki kübitlərin "Majorana 1"dəki kimi millisaniyələr yerinə, orta hesabla 20 saniyə ərzində aktiv qala bildiyini bəyan edib.
Bu vəziyyət yeni çipin min dəfə daha etibarlı olması mənasına gəlir.
Texnologiya nəhəngi bu performans artımını hər gün doldurulmalı olan bir telefonla bir neçə ildən bir enerji doldurulmasına ehtiyac duyan telefon arasındakı fərqə bənzədib.
"Microsoft Kvant"ın Korporativ Vitse-prezidenti Zülfi Alam 2029-cu ildə kommersiya baxımından tətbiq oluna bilən və məntiqli problemləri həll edəcək kvant maşınına sahib olacaqlarını bildirib.
Lakin Alam belə bir cihazın milyonlarla kübit tələb edəcəyini, mövcud çipdə isə cəmi 12 kübit olduğunu və bu səbəbdən daha böyük irəliləyişlərə ehtiyac duyulduğunu sözlərinə əlavə edib.
Şirkət kommersiya sirrini əsas gətirərək kəşf etdiyi bütün detalları ictimaiyyətlə bölüşmədiyi üçün iddiaları qiymətləndirmək çətin görünür.
"Microsoft" kvant kompüterlərinə qarşı 20 ildir topoloji olaraq bilinən bir yanaşmanı davam etdirir.
Şirkətin bu yanaşması ilk dəfə 1930-cu illərdə italyan fiziki Ettore Majorana tərəfindən təxmin edilən və o vaxta qədər yalnız nəzəriyyədə mövcud olan yarımmaddənin xüsusiyyətlərindən yararlanmağa əsaslanır.
Bunun üçün maye, bərk və ya qaz kimi bilinən üç haldan fərqli, maddənin yeni bir halından istifadə edilməli idi.
Surrey Universitetinin fizika professoru Pol Stivenson tədqiqatın iddiaları doğruldacağı təqdirdə texnologiya nəhənginin vaxt qrafikinin məntiqli göründüyünü qeyd edib.
Stivenson "Microsoft"un tətbiq oluna bilən topoloji kübitlər istehsal etmək cəhdində böyük bir sıçrayış etdiyini, uğurlu olacaqları təqdirdə kvant kompüteri sahəsində iddiasız bir tərəfdaşdan yeni nəsil xətalara dözümlü maşınlar hazırlamaq yarışında ciddi bir aktora çevriləcəklərini ifadə edib.
"Microsoft"un topoloji kübitlərə diqqət yetirməsi zaman-zaman müzakirələrə səbəb olub.
Şirkət 2018-ci ildə "Nature" jurnalında dərc olunan və "Majorana"ya dair sübutlar tapdığını iddia etdiyi bir məqaləni geri çəkmək məcburiyyətində qalıb.
Fəaliyyətini davam etdirən şirkət ilk "Majorana" çipini 2025-ci ildə bazara çıxarıb, lakin buna inanmayan ekspertlərin ciddi şübhələri ilə qarşılaşıb.
Sent-Endryus Universitetinin fiziki Henri Legq o dövrdə BBC-yə verdiyi açıqlamada "Microsoft"un kvant araşdırmalarının elmdən qəti şəkildə uzaqlaşdığını və inam sahəsinə daxil olduğunu müdafiə edib.
Bu gün isə "Microsoft Kvant və Kəşf"in İcraçı Vitse-prezidenti Ceyson Zander fəaliyyətlərinin arxasında yüz faiz durduqlarını bildirib.
Elmi ciddiliyə önəm verdiklərini və fizikanın hər zaman bir hissəsi olan müzakirələri məmnuniyyətlə qarşıladıqlarını qeyd edən Zander insanlara məqalələri oxumağı və dərin məlumata sahib mütəxəssislərlə danışmağı tövsiyə edib.
"Microsoft" ABŞ-ın Müdafiə Perspektivli Elmi-Tədqiqat Layihələri Agentliyi (DARPA) tərəfindən idarə olunan və şirkətin kvant kompüteri konsepsiyasını təsdiqləməyi hədəfləyən kvant inkişafı proqramının son mərhələsində yer alır.
Şirkət qiymətləndirmə üçün kommersiya baxımından həssas materiallar da daxil olmaqla bütün məlumat və fəaliyyətlərini DARPA ilə paylaşdığını elan edib.
Lakin bu elanla birlikdə dərc olunan məqalənin hələlik müstəqil ekspertlər tərəfindən yoxlanılma prosesindən keçmədiyi və BBC-nin danışdığı alimlərin daha çox məlumat tələb etdiyi bildirilib.
İkinci nəsil "Majorana" çipi birincisi ilə eyni prinsiplərə əsaslanır, lakin alimlərin superkeçirici kimi alüminium əvəzinə qurğuşundan istifadə etməsi səbəbindən daha effektiv nəticələr verir.
Komanda fəaliyyətlərini təkmilləşdirmək və sürətləndirmək üçün süni intellektdən istifadə etsə də, Zander materialı dəyişdirmək ideyasının insan zəkasının məhsulu olduğunu vurğulayıb.
"Microsoft"un hədəflədiyi vaxt qrafiki kvant kompüterlərinin mikroplastiklərin təmizlənməsi və ya qida istehsalı üçün daha yaxşı gübrələrin hazırlanması kimi normal şərtlərdə həlli onilliklər çəkə biləcək problemləri öhdəsinə götürməsi ehtimalını yaradır.
Zander insanların, süni intellektin və kvant kompüterlərinin birlikdə rol oynayacağı bir gələcək proqnozlaşdırır.
Kübitlə bağlı qalıcı kimyəvi maddələrin və ya mikroplastiklərin təmizlənməsi kimi məsələlərin ənənəvi üsullarla 15-30 il çəkəcəyini, bu zaman dövrünü süni intellekt dəstəkli insan əməyi ilə mümkün qədər sıxışdırmaq istədiklərini ifadə edən Zander məqsədin insanları prosesdən kənarlaşdırmaq deyil, cəmiyyətə fayda verəcək alətlər təqdim etmək olduğunu bildirib.
Lakin bu prosesin qarşısındakı ən əsas maneə kvant hesablamalarının təbiətindəki çətinliklər olaraq qalmağa davam edir.
Kübitlər son dərəcə kövrək bir quruluşa malikdir; temperaturdakı cüzi dəyişikliklər və ya kiçik bir vibrasiya belə onlara təsir edərək xətalara yol aça bilir.
Kübitləri daha uzun müddət işlək vəziyyətdə saxlamaq bütün kvant sənayesi üçün böyük bir çətinlik təşkil edir.
Kvant maşınları hələ inkişafının çox başlanğıcındadır və bir çox şirkət böyüyə bilən bir kompüter yaratmaq üçün yarışsa da, hələlik heç kimin buna nail olduğu bilinmir.
"Google DeepMind"ın həmtəsisçisi Ser Demis Hassabis də "The Infinity Mind" kitabında yazar Sebastian Mallabiyə verdiyi müsahibədə klassik kompüterlərin hüdudlarının nə olduğunu hələ bilmədiklərini qeyd edərək müasir kompüterlərin hələ gözdən çıxarılmamalı olduğuna işarə edib.
