NASA "Artemis III" missiyasının yeni astronavtlarını açıqlayıb
NASA növbəti böyük Ay missiyası olan "Artemis III" üçün heyət üzvlərini müəyyənləşdirib.
AFN.az xəbər verir ki, astronavtlar bu missiya çərçivəsində Aya ayaq basmayacaq və ya Ayın yaxınlığına getməyəcəklər.
Missiyanın ilkin planına əsasən, iki astronavtın Ayın cənub qütbü yaxınlığına enməsi və səthdə bir həftə keçirməsi nəzərdə tutulmuşdu. Bu, 1972-ci ildəki "Apollo 17" missiyasından sonra ilk idarə olunan Ay enişi olmalı idi.
NASA fevral ayında bu planı dəyişərək missiyanın yalnız aşağı Yer orbitində, Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan bir qədər daha dərin bir nöqtədə həyata keçiriləcəyini və prototip Ay eniş aparatları ilə birləşəcəyini elan edib.
NASA rəhbəri Cared Ayzekman missiyanın buna baxmayaraq tarixin ən mürəkkəb əməliyyatı olacağını ifadə edib.
Ayzekman bu uçuşun tarixdəki ən heyranedici ağır yük raketi buraxılış koordinasiyasını tələb edəcəyini, hökumət və kosmik uçuş birliyindəki komandaların bacarıq və potensialından yararlanacağını bildirib.
Missiyada NASA astronavtı Rendi Breznik komandir olaraq vəzifə icra edəcək. İtaliya Kosmik Agentliyindən Luka Parmitano isə "Artemis III" missiyasının pilotu olacaq.
Kosmosda 300 gündən çox vaxt keçirən Parmitano ilə yanaşı, amerikalı astronavtlar Andre Duqlas və Frenk Rubio da missiya mütəxəssisi olaraq uçuşda yer alacaqlar. Test pilotu olan və kosmosda 170 gün xidmət edən Bob Haynts isə ehtiyat heyət üzvü kimi müəyyən edilib.
Missiya planının tarixi Ay enişindən Yer orbitindəki texnologiya sınağına çevrilməsinə İlon Maskın sahibi olduğu "SpaceX" şirkətinə məxsus "Starship" raketindəki gecikmələr səbəb olub. Bu aparat astronavtları Ay orbitindən səthə daşımaq üçün layihələndirilmişdi.
Bundan əlavə, "Artemis II" ilə Ayın ətrafında dövr etdikdən sonra, Yer orbitindəki Ay eniş aparatları ilə birləşmə prosedurunu sınaqdan keçirmədən birbaşa Ay enişinə keçməyin çox böyük bir addım olduğu hesab edilib.
Hökumətin Hesabatlılıq Ofisi 2026-cı ilin mart ayında "SpaceX" şirkətinin orbitdə yanacaq doldurulması və kriogen yanacaq saxlanması üçün lazımi texnologiyaların yaradılması istiqamətində məhdud irəliləyiş əldə etdiyini müəyyən edib.
"Starship" raketi Yer orbitində yanacaq doldurulmadan Aya çata bilməyəcək dərəcədə ağır bir quruluşa malikdir. Bu proses kriogen maye metan və maye oksigeni ardıcıllıqla nəql edəcək bir tanker donanmasının buraxılmasını tələb edir və bu iddialı manevr hələ sınaqdan keçirilməyib.
Digər tərəfdən, NASA-nın Ay missiyası komandası keçən ay digər tərəfdaşı "Blue Origin" şirkətinin "New Glenn" raketinin rutin mühərrik sınağı zamanı partlaması ilə yeni bir uğursuzluqla üzləşib.
Hadisə zamanı xəsarət alan olmasa da, buraxılış meydançasına ciddi ziyan dəyib. "Blue Origin" şirkətinin "New Glenn" raketini buraxmaq üçün başqa bir yolu yoxdur və zərərin aradan qaldırılması aylar çəkə bilər.
"SpaceX" 2016-cı ilin sentyabrında oxşar partlayış yaşayarkən fəaliyyətini bərpa etməsi 15 ay çəkmişdi, lakin onun istifadə edə biləcəyi digər meydançaları var idi. "Blue Origin" isə bu imkana sahib deyil.
Bu vəziyyətin fəsadları dərhal hiss olunub. Bu payızda Ay uçuşu reallaşdırmalı olan "Blue Moon" yük eniş aparatı vaxtında buraxılmaya bilər və "Artemis IV" üçün nəzərdə tutulan idarə olunan eniş aparatı qeyri-müəyyən bir təqvimlə üz-üzə qalıb.
Həmçinin "Artemis III" missiyasının sınaqdan keçirməli olduğu hər iki eniş aparatı haqqında da suallar yaranıb.
NASA-nın ən nikbin təqviminə görə, "Artemis III" bir nümayiş uçuşu olaraq 2027-ci ildə həyata keçiriləcək. "Artemis IV" missiyası 2028-ci ilin əvvəllərində Aya enməyi hədəfləyəcək. İkinci bir eniş və baza tikintisinin başlanğıcı üçün nəzərdə tutulan "Artemis V" missiyası isə həmin ilin sonlarında baş tutacaq.
"Blue Origin" vitse-prezidenti Con Kuluris NASA və şirkətin 2027-ci ildəki buraxılışa hazır olmaq üçün gecə-gündüz çalışdıqlarını açıqlasa da, bir çox müstəqil ekspert bu qrafiki həddindən artıq iddialı hesab edir.
Prosesin təcililiyini qismən də geosiyasi səbəblər şərtləndirir. Çin 2030-cu ilə qədər Aya idarə olunan eniş missiyasını həyata keçirmək hədəfini bəyan edib.
2025-ci ilin dekabrındakı prezident fərmanı NASA-nı astronavtları səlahiyyət müddətinin başa çatacağı 2028-ci ilə qədər Aya qaytarmaq və 2030-cu ilə qədər ilk baza elementlərini qurmaqla vəzifələndirib.
"Open University"nin Ay üzrə alimi Dr. Simeon Barber Çinin oraya daha tez çatmasının onun üçün təəccüblü olmayacağını ifadə edib.
Hazırda NASA-nın səhv etmək ehtimalı olduqca aşağı görünür. "Starship" üçün yanacaq doldurma texnologiyası hələ nümayiş etdirilməyib və mühüm kommersiya tərəfdaşının artıq işlək buraxılış meydançası yoxdur.
İlk Ay enişi daha əvvəl heç vaxt edilməmiş bir sıra əməliyyatların doğru ardıcıllıqla və rəvan şəkildə baş tutmasından asılıdır.
Cared Ayzekman ötən aykı partlayışdan sonra qurumun "Blue Origin" komandasına bərpa prosesində kömək etməkdə qərarlı olduğunu bildirsə də, indi əsas sual bu bərpanın nə qədər vaxt aparacağı və mövcud təqvimin buna tab gətirib-gətirməyəcəyi üzərində cəmləşib.
