Kosmosun sirlərini açacaq NASA teleskopu kosmosa buraxılır
NASA-nın yeni nəsil kosmik teleskopu "Nancy Grace Roman" üçün geri sayım başlayıb.
AFN.az xəbər verir ki, təxminən 20 illik inkişaf prosesinin, 4,3 milyard dollarlıq büdcənin və yüzlərlə alim ilə mühəndisin əməyinin məhsulu olan teleskop kosmosa buraxılmasına üç aydan az bir vaxt qalmış son hazırlıqlarını tamamlayır.
Dünyadan təxminən 1,6 milyon kilometr uzaqlıqdakı bir nöqtədən kainatı müşahidə edəcək teleskop yüz milyonlarla ulduzun və milyardlarla qalaktikanın panoramik görüntülərini çəkərək kosmosun xəritəsini hazırlayacaq.
NASA bu rəsədxana sayəsində qaranlıq maddə və qaranlıq enerjinin sirlərini həll etməyi, günəş sistemindən kənarda minlərlə yeni planet kəşf etməyi hədəfləyir.
"Nancy Grace Roman" Kosmik Teleskopu göy üzünü özündən əvvəlki bütün kosmik teleskoplardan daha geniş bir bucaq altında və yüzlərlə qat daha sürətli skan etmək qabiliyyətinə malikdir.
NASA-nın Qoddard Kosmik Uçuş Mərkəzində çalışan baş layihə mütəxəssisi Culi MakEneri bildirib ki, "Roman" cəmi bir aylıq məlumat toplama müddətində Samanyolu qalaktikasının indiyə qədər kifayət qədər öyrənilməmiş bölgələrinə boylanaraq onun dərinliklərindəki ulduzları tədqiq edəcək.
MakEneri qeyd edib ki, bu sayədə bu gün mövcud olandan qat-qat böyük bir astronomik kataloq yaradılacaq.
Adını 1959-cu ildə NASA-nın ilk astronomiya rəhbəri olmuş və "Hubble-ın anası" olaraq tanınan Nensi Qreys Romandan alan teleskop fırlatma sahəsi olan Floridadakı Kennedi Kosmik Mərkəzinə göndərilmək üçün bu ayın sonunda yola düşür.
Avqustun 30-da kosmosa buraxılması planlaşdırılan avtobus ölçüsündəki rəsədxana "SpaceX" şirkətinin "Falcon Heavy" raketi ilə orbitə daşınacaq.
"Roman" Kosmik Teleskopunun missiyası boyunca aparacağı müşahidələrin miqyası kosmik tədqiqatlarda yeni bir dövrün başlanğıcından xəbər verir.
Teleskopun əsas xəritəçəkmə işi zamanı istehsal edəcəyi tək bir görüntünü 4K televiziya ekranlarında tam göstərmək üçün yarım milyondan çox televizora ehtiyac duyulacağı qeyd edilir.
Təxminən bir ildən çox çəkəcək əsas skan prosesində teleskop Samanyolu qalaktikasının qalaktik qabarıqlıq kimi tanınan sıx və ulduzlarla dolu mərkəzinə diqqət yetirəcək.
Planlaşdırılan üç əsas skandan ikincisində isə teleskop bütün göy üzünün təxminən 12 faizini bir il yarımından az bir müddətdə skan edəcək.
Ortaya çıxacaq kosmik xəritə astronomlara kainatın nə qədər sürətlə genişləndiyini ölçməyə imkan verəcək. Bu məlumatlar kainatın ən sirli iki fenomeni olan qaranlıq maddə və qaranlıq enerjinin başqa düşülməsini asanlaşdıracaq.
Üçüncü skan isə 8 milyard il əvvələ qədər baş verən fövqəlnövdə partlayışlarına diqqət yetirərək kainatın genişlənmə tarixinin izini sürəcək.
1990-cı ildə kosmosa buraxılan "Hubble" Kosmik Teleskopu ilə bənzər ölçülərdə və silindr formasında olan "Roman" kainatı "Hubble"dan 1000 qat daha sürətli skan edəcək və hər bir görüntü "Hubble"ın çəkdiyi göy üzü kəsiyindən ən azı 100 qat daha böyük bir sahəni əhatə edəcək.
MakEneri bu vəziyyəti "Romanın bir aylıq müşahidəsi Hubble-ın yüz illik işinə bərabərdir" sözləri ilə ifadə edib.
Məsələn, "Hubble"ın Andromeda Qalaktikasına aid ikonik panoramik görüntüsü 400-dən çox müşahidənin birləşdirilməsi ilə yaradıldığı halda, "Roman" geniş baxış bucağı sayəsində eyni mənzərəni cəmi iki müşahidə ilə çəkə bilir.
Həm "Hubble", həm də "Roman" işığı fərqli dalğa uzunluqlarına və ya rənglərə ayıran spektroskopi metodundan istifadə edir. Astronomlar kosmosdakı obyektlərin ölçüsünü, temperaturunu və tərkibini ölçmək üçün bu işıq modellərini analiz edirlər.
Teleskop Günəş və Dünyadan gələn qravitasiya qüvvələrinin bir-birini tarazlaşdırdığı və onun sabit orbitdə qalmasını təmin edən kosmosdakı L2 Laqranj nöqtəsinə yerləşəcək.
Kosmosda bu xüsusiyyətlərə malik cəmi beş nöqtə var və "Roman" bu orbiti 2021-ci ildə kosmosa buraxılan "James Webb" Kosmik Teleskopu ilə paylaşacaq.
NASA rəsmiləri bildirirlər ki, "Roman" fəaliyyətə başladıqda "Hubble" və "Webb" ilə sinerji daxilində işləyəcək, "Roman" tərəfindən kəşf edilən maraqlı obyektlər "Hubble" və "Webb"in təkmilləşdirilmiş cihazları ilə daha ətraflı şəkildə araşdırılacaq.
NASA-nın bir çox böyük missiyalarından fərqli olaraq, "Roman" Teleskopu layihəsi büdcədən daha az xərclə və nəzərdə tutulan qrafikdən irəlidə tamamlanıb.
Layihə prosesində COVID-19 pandemiyası və ABŞ tarixinin ən uzunmüddətli hökumət qapanmaları kimi böyük fasilələr yaşanmasına baxmayaraq, başlanğıcda ən gec 2027-ci ilin may ayı olaraq hədəflənən fırlatma tarixi önə çəkilib.
Kosmosdakı təyinat nöqtəsinə çatması təxminən üç ay çəkəcək teleskopun cihazları elmi müşahidələr başlamazdan əvvəl sınaqdan keçiriləcək.
Hər şey planlaşdırıldığı kimi getsə, "Roman"ın ilk görüntülərinin bu ilin sonuna doğru Milad dövründə yayımlanması gözlənilir.
NASA-nın hazırda üzərində işlədiyi başqa bir böyük kosmik teleskop layihəsi yoxdur; ekzoplanetlərdə həyat izləri axtarması planlaşdırılan "Yaşayış Səyahəti Dünyaları Rəsədxanası" (Habitable Worlds Observatory) missiyası təklif edilsə də, bu layihənin reallaşacağı təqdirdə fırladılması 2040-cı illərə gedəcək.
