Antarktidada böhran: Fransa böyüklüyündə okean sahəsi
Antarktidadakı qış dəniz buzu uzunmüddətli ortalamadan bir milyon kvadratkilometr aşağıda qalaraq qeydə alınan üçüncü ən aşağı səviyyəyə düşüb. Antarktida yarımadasında iyun ayında normadan 20 dərəcə yüksək temperatur müşahidə edilərkən, alimlər buz olması lazım olan yerdə Fransa böyüklüyündə açıq okean sahəsinin olduğunu bildiriblər.
AFN.az xəbər verir ki, planetin iqlimi və dəniz canlıları üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan qitənin dəniz buzunda qeydə alınan ən aşağı dörd göstəricinin hamısı son dörd il ərzində müşahidə olunub.
1979-cu ildən bəri peyklər qitənin dəniz buzunu izləyir. Bu ilki məlumatlar dəniz buzunun sentyabrın 14-də 17,59 milyon kvadratkilometrlə maksimum səviyyəyə çatdığını göstərib.
Bu göstərici orta maksimum səviyyədən təxminən bir milyon kvadratkilometr, yaxud İspaniyanın təxminən iki qatı böyüklüyündə sahə qədər aşağıdır.
Kolorado Universitetinin Milli Qar və Buz Məlumat Mərkəzinin eksperti doktor Uolt Mayyer qitənin dəniz buzu dövriyyəsinin bu mərhələsində çoxsaylı potensial dəyişkənliklərin olduğunu və buna görə mərkəzin maksimum səviyyəni açıqlamağı gözlədiyini bildirib.
Lakin dəniz buzu səviyyələrinin sentyabrın 14-dən etibarən azaldığını bildirən Mayyer maksimum səviyyəyə çatıldığını düşündüyünü qeyd edib.
Antarktidanın dəniz buzu yay aylarında əriyərək son fevral aylarında 2 milyon kvadratkilometrdən aşağı düşür, daha sonra qış boyunca genişlənərək sentyabr ayında 17 milyon kvadratkilometrdən yuxarı qalxır.
Lakin son illərdə həm qış, həm də yay aylarında dəniz buzunun aşağı səviyyəsi ilə bağlı rekordların qeydə alınması qlobal istiləşmənin itkilərə səbəb olduğu ilə bağlı narahatlıqları artırır.
Melburndakı Monaş Universitetinin Cənub Okeanı üzrə mütəxəssisi doktor Ariaan Puriç son dörd qışın tarixdə qeydə alınan ən aşağı dəniz buzu maksimumuna malik olduğunu və bunun dəyişən sistemin çox aydın göstəricisi olduğunu bildirib.
Puriç bunun artıq birdəfəlik hadisə olmadığını ifadə edərək, dəniz buzunun əvvəlki kimi eyni okean sahəsini əhatə etmədiyini, aşağı səviyyəli qışların ardınca yenə aşağı səviyyəli qışların gəldiyini və bunun iqlimin istiləşməsi səbəbindən dəniz buzunun fərqli davrandığını göstərdiyini deyib. Bunun gələcəyin problemi olmadığını, hazırkı problem olduğunu vurğulayıb.
Antarktida yarımadasında iyun ayında normadan 20 dərəcə yüksək temperaturla müşayiət olunan isti hava dalğası yaşanarkən, alimlər buz olması lazım olan yerdə Fransa böyüklüyündə açıq okean sahəsinin olduğunu bildiriblər.
Avqustun əvvəlində dəniz buzunun sabit şəkildə genişlənməsi lazım olduğu halda, Sakit okeanın cənubundakı Amundsen dənizinin böyük hissəsi buz itirib.
Puriç tropik Sakit okeandakı El Nino iqlim modeli ilə əlaqəli küləklərdəki dəyişikliklərin həmin bölgədə dəniz buzunun azalmasında böyük ehtimalla rol oynadığını bildirib.
Avstraliya Meteorologiya Bürosunda Antarktida şəraitini izləyən doktor Fil Rid El Nino hadisəsinin fırtına sistemlərinin Antarktida ətrafında hərəkətini dəyişdirməyə meyilli olduğunu, bunun da bəzi fırtınaların eyni yerdə qalaraq altındakı dəniz buzunu qarışdırmasına səbəb olduğunu bildirib.
Rid El Nino olmasa belə oxşar vəziyyətin yaranacağını və bunun müəyyən qədər narahatedici olduğunu qeyd edib. Atmosferin müəyyən rol oynayacağını, lakin sonda termodinamikanın üstün gələcəyini bildirən Rid su çox isti olduqda dəniz buzunun da çox olmayacağını deyib.
Puriç Antarktidanın qütb gecəsindən çıxması ilə dəniz buzunun gün ərzində Günəşin enerjisini əks etdirdiyini, lakin dəniz buzunun azalmasının Cənub Okeanının daha çox istilik qəbul edə bilməsi demək olduğunu bildirib.
Dəniz buzunun itkisi onsuz da suyun üzərində üzdüyü üçün dəniz səviyyəsinə birbaşa təsir göstərmir, lakin buz şelflərini okeandakı ekstremal təsirlərə məruz qoyaraq zəiflədə bilər.
Buz şelfləri buzlaqların və qitənin nəhəng buz örtüyünün irəliləməsini ləngidir. Bu örtük okeana çatarsa, qlobal dəniz səviyyəsini metrlərlə yüksəltmək potensialına malikdir.
Qitənin qida şəbəkəsinin mühüm elementləri olan yosunlar və krillər üçün yaşayış mühiti təmin etməklə yanaşı, qeyri-sabit dəniz buzu çoxalmaq və balalarını böyütmək üçün buzdan istifadə edən imperator pinqvinləri də daxil olmaqla digər növlərlə bağlı narahatlıqları artırır.
Tasmaniya Universitetinin Antarktida dəniz buzu üzrə mütəxəssisi doktor Uill Hobbs Antarktida dəniz buzunun bu ayın əvvəlində maksimum səviyyəyə çatmasından sonra normadan daha sürətlə azaldığını bildirib.
Buz şelflərinə təsirlərlə bağlı narahatlıqlara diqqət çəkən Hobbs daha bir aşağı səviyyəli yay mövsümü ilə üzləşə biləcəyimizi və məhz bundan sonra vəziyyətin həqiqətən narahatedici hala gələcəyini deyib.
Hobbs qlobal iqlim sisteminin bu dəniz buzu itkisinə nə qədər həssas olduğunu hələ də araşdırdıqlarını, lakin sistemin başa düşüləndən daha sürətlə dəyişdiyini bildirib.
