Okeanlarda temperatur rekordu yeniləndi: El-Ninonun təsiri güclənir
Okeanlar insan mənşəli iqlim dəyişikliyi və təsiri getdikcə artan El-Nino hava hadisəsi nəticəsində indiyədək qeydə alınan ən yüksək temperatur səviyyəsinə çatıb.
AFN.az xəbər verir ki, Avropa İttifaqına bağlı Kopernik İqlim Dəyişikliyi Xidmətinin məlumatlarına görə, qütb bölgələri istisna olmaqla, qlobal dəniz səthinin orta temperaturu 21,1 dərəcəyə yüksəlib.
Bu göstərici 2024-cü ilin martında qeydə alınan 21,09 dərəcəlik əvvəlki rekordu geridə qoyub və ilin bu dövrü üçün orta göstəricilərdən xeyli yüksək olub.
Dəniz temperaturunun artması ekstremal hava hadisələrinin şiddətlənməsinə, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə və dəniz canlılarının zərər görməsinə səbəb olur.
Kopernik xidmətinin sədr müavini doktor Samanta Börcess yaranmış mənzərənin okeanların getdikcə artan təzyiq altında olduğunu göstərdiyini bildirib. Börcess El-Ninonun sistemə əlavə istilik qatdığını, lakin bunun onilliklərdir davam edən insan mənşəli qlobal istiləşmənin üzərinə əlavə olunduğunu qeyd edib.
Məlumatlar şamandıralar, gəmilər və peyklərdən alınan ölçmələrin birləşdirilməsi ilə səthin 10 metr altındakı dəniz temperaturu göstəriciləri əsasında hesablanıb.
Rekord səviyyədə temperatur artımının vaxtı alimlər tərəfindən xüsusilə diqqətçəkən hesab olunur. Qlobal dəniz temperaturu Cənub yarımkürəsində yay fəslinin sonuna təsadüf edən mart və ya aprel aylarında ən yüksək səviyyəyə çatır.
Cənub yarımkürəsi Şimal yarımkürəsi ilə müqayisədə daha geniş okean səthinə malik olduğundan qlobal dəniz temperaturunun orta göstəricilərinə daha böyük təsir göstərir.
Okeanların təbii proses olan El-Nino hava hadisəsi hələ pik nöqtəsinə çatmadan bu səviyyədə isinməsi narahatlıq doğurur.
Şərq və mərkəzi tropik Sakit okeanda səth sularının isinməsinə səbəb olan El-Ninonun təsirinin güclənərək davam edəcəyi proqnozlaşdırılır. Bunun okean temperaturunu daha da yüksəldə biləcəyi qiymətləndirilir.
Southampton şəhərindəki Milli Okeanoqrafik Mərkəzdən doktor Ceremi Qrist rekordların indidən yenilənməsinin El-Ninonun çatdığı gücün erkən göstəricisi olduğunu bildirib. Qrist mövcud şərtlər altında okean temperaturu rekordunun 2027-ci ilin mart və ya aprel aylarında yenidən yenilənə biləcəyini deyib.
Sakit okean bölgəsindən uzaqda yerləşən dəniz ərazilərində də yüksək temperatur göstəriciləri qeydə alınır. İngiltərə və Avropa ətrafında da dəniz sularının olduqca isti olduğu bildirilir.
Plimut Dəniz Laboratoriyasının elmi direktoru professor Tim Smayt La-Manş boğazının qərbində dəniz istilik dalğalarının uzun müddətdir davam etdiyini bildirib.
Alimlər qlobal miqyasda müşahidə olunan bu istiləşmənin insan mənşəli iqlim dəyişikliyinin açıq nəticəsi olduğunu vurğulayırlar. Okeanlar fosil yanacaqların istifadəsi nəticəsində atmosferə buraxılan istixana qazlarının saxladığı artıq istiliyin 90 faizindən çoxunu udur.
Smayt Kopernik məlumatlarının okean temperaturundakı narahatedici yüksəliş tendensiyasını təsdiqlədiyini əlavə edib.
İsinən dənizlər fırtınalara daha çox rütubət və enerji təmin edərək ekstremal hava hadisələrini gücləndirir. Sahilyanı ərazilərdə dəniz küləklərinin soyuducu təsirini azaldaraq qurudakı istilik dalğalarını şiddətləndirir. Bundan əlavə, isinən su genişlənərək dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə və sahilyanı su basqınları riskinin artmasına səbəb olur.
Börcess dəniz istilik dalğalarının tez-tez baş verməsinin dəniz ekosistemləri və bu resurslardan asılı olan icmalar üzərindəki təzyiqi artırdığına diqqət çəkib.
