Süd Yolunda sirli radio mənbəyi aşkarlanıb: Alimlər onun təbiətini müəyyən edə bilmir
Süd Yolunun dərinliklərində astronomların əvvəllər rastlaşmadığı sirli radio mənbəyi kəşf edilib.
AFN.az xəbər verir ki, onilliklər ərzində dəyişikliklər göstərən bu qeyri-adi obyekt qalaktikadakı digər keçici kosmik hadisələrdən tamamilə fərqli davranış nümayiş etdirir.
VT J1906+0849 adlandırılan mənbə Süd Yolunun Norma-Qyqun xarici spiral qolundan kənarda, Yerdən təxminən 49 min işıq ili məsafəsində yerləşir. İlk dəfə 2017-ci ildə Very Large Array Sky Survey (VLASS) məlumatlarında aşkar edilən bu obyekt yerləşdiyi bölgənin ən parlaq keçici radio mənbəyi olduğuna görə dərhal diqqət çəkib.
Keçmiş arxiv məlumatlarını araşdıran tədqiqatçılar obyektin 1996-cı ildə tamamilə görünməz olduğunu, 2005-ci ildən etibarən parıldamağa başladığını və 2014-cü ildə ən yüksək parlaqlıq səviyyəsinə çatdığını müəyyən ediblər. Sonrakı illərdə parlaqlığı azalmış kimi görünsə də, son müşahidələr bu sirli obyektin yenidən parlaqlaşdığını üzə çıxarıb.
Radio mənbəyinin müxtəlif dalğa uzunluqlarında yaydığı şüalanmanı araşdırmaqla onun quruluşu haqqında fikir əldə etmək mümkündür. VT J1906+0849 obyektində də radio emissiyası müəyyən tezlikdə zirvəyə çataraq azalmağa başlayır, lakin bu zirvə nöqtəsi sabit qalmır. 2019-cu ildə təxminən 1,9 giqahers olan zirvə tezliyi 2024-cü ildə 0,8 giqahersə enib, 2026-cı ildə isə yenidən 2,2 giqahers səviyyəsinə yüksəlib.
Adətən belə sinxrotron şüalanmalarının genişlənən maddə buludundan qaynaqlandığı və bulud genişləndikcə tezliyin daha aşağı göstəricilərə doğru dəyişdiyi gözlənilir. Lakin bu obyektdə nəzərəçarpan genişlənmə müşahidə edilməyib. Tezliyin kəskin dəyişməsi və obyektin yenidən parlaması onun arxasında daha mürəkkəb prosesin dayandığını göstərir.
Alimlər bu sirri açmaq üçün üç əsas ehtimal üzərində dayanırlar. Pulsarla əlaqəli bulud ehtimalı tezliyin qeyri-müntəzəm dəyişməsi səbəbindən zəifləyir. Beləliklə, ən güclü namizəd kimi ikili sistemdəki yoldaşından maddə çəkən qara dəlik və ya neytron ulduzu qalır.
Lakin bu ssenarinin əsas çətinliyi belə sistemlərdə müşahidə edilməsi gözlənilən güclü rentgen şüalarının NASA-nın Swift teleskopu tərəfindən aşkarlanmamasıdır. Tədqiqatçılar Yerdən 18 min işıq ili uzaqlıqda yerləşən məşhur SS 433 mikrokvazarında olduğu kimi, güclü küləklərin və atılan reaktiv axınların rentgen şüalarını gizlədə biləcəyini düşünürlər. İnfraqırmızı müşahidələr zamanı aşkar edilən, saniyədə 2 min kilometr sürətlə hərəkət edən qaz buludları da bu güclü axınlar nəzəriyyəsini dəstəkləyir.
VT J1906+0849 obyektinin mahiyyəti hələ dəqiq sübut edilməsə də, bu kəşf geniş sahəli radio müşahidələrinin digər dalğa uzunluqlarında gizli qalan obyektləri üzə çıxarmaq baxımından böyük potensialını nümayiş etdirir.
