Dünya vaxt sistemində dəyişiklik: Əlavə saniyə tətbiqi ləğv edilə bilər
Dünya üzrə zamanı müəyyən edən beynəlxalq qurumlar atom saatları ilə Yer kürəsinin fırlanması arasındakı fərqi tarazlaşdırmaq üçün istifadə olunan əlavə saniyə tətbiqinin ləğvini gündəmə gətiriblər.
AFN.az xəbər verir ki, bu dəyişiklik yüksək dəqiqlikli vaxt ölçmələrinə əsaslanan texnoloji sistemlərdə yaranan problemləri azaltmaq məqsədi daşıyır.
Gündəlik həyatda istifadə etdiyimiz saatlar beynəlxalq vaxt standartı olan Koordinasiyalı Ümumdünya Vaxtına (UTC) əsaslanır.
Bu sistem dünyanın müxtəlif nöqtələrindəki atom saatlarından əldə edilən məlumatlar əsasında formalaşdırılır.
Atom saatları son dərəcə dəqiq işləsə də, Yer kürəsinin öz oxu ətrafında fırlanma sürəti sabit qalmır.
Ayın cazibə qüvvəsi, planetin daxili təbəqələrindəki hərəkətlər, su və buz kütlələrindəki dəyişikliklər Yerin fırlanma sürətinə təsir edir.
Bu səbəbdən astronomik vaxtla atom saatlarına əsaslanan vaxt arasında fərq yarana bilər.
İki vaxt ölçümü arasındakı fərqi məhdudlaşdırmaq məqsədilə 1972-ci ildən etibarən zərurət yarandıqda saatlara bir saniyə əlavə edilirdi.
İndiyədək ümumilikdə 27 əlavə saniyə tətbiq olunub. Sonuncu dəfə bu, 31 dekabr 2016-cı ildə həyata keçirilib.
Lakin bu kiçik düzəliş dəqiq vaxt ölçümünə ehtiyac duyan rəqəmsal sistemlərdə problemlərə səbəb ola bilir.
Əlavə saniyə tətbiqi kompüter serverləri, telekommunikasiya infrastrukturu, enerji şəbəkələri və maliyyə əməliyyat sistemləri üçün texniki çətinliklər yaradır.
2012-ci ildə əlavə edilən saniyə Reddit və LinkedIn kimi internet platformalarında fasilələrə səbəb olub.
Avstraliyanın Qantas aviaşirkətinin rezervasiya sistemi də bu dəyişiklikdən təsirlənib. 2016-cı ildəki son tətbiqdən sonra isə bulud hesablama şirkəti Cloudflare-ın bəzi müştəriləri qısamüddətli fasilələr və gecikmələrlə üzləşiblər.
Texnologiya şirkətləri saatlara qeyri-müntəzəm intervallarla saniyə əlavə edilməsinin proqram təminatında gözlənilməz xətalara yol aça bildiyini bildirərək bu tətbiqin ləğvini müdafiə edirlər.
Beynəlxalq Çəkilər və Ölçülər Bürosunda (BIPM) müzakirə edilən dəyişiklik atom saatlarına əsaslanan vaxtla Yerin fırlanmasına əsaslanan vaxt arasındakı fərqin daha geniş həddə qədər artmasına icazə verilməsini nəzərdə tutur.
15 oktyabr 2026-cı ildə Fransada keçirilən toplantıda ölkələrin nümayəndələri əlavə saniyə əvəzinə əlavə saat yanaşmasını nəzərdə tutan qərarı qəbul ediblər.
Yeni qaydalara əsasən, atom saatlarına əsaslanan vaxtla astronomik vaxt arasındakı fərqin bir saata, yəni 3 600 saniyəyə çatmasına icazə veriləcək.
Bu fərqin yaranmasının min illər çəkə biləcəyi bildirilir.
Beləliklə, saatlara müntəzəm intervallarla bir saniyə əlavə edilməsinə ehtiyac qalmayacaq.
Lakin dəyişiklik gündəlik həyatda vaxtdan istifadə edən insanlar üçün birbaşa hiss olunan fərq yaratmayacaq. Əsas təsir dəqiq vaxt sinxronizasiyasından asılı olan texnoloji sistemlərdə müşahidə ediləcək.
Bəzi alimlər isə əlavə saniyənin ləğvinin yeni texniki uyğunlaşdırmalar tələb edəcəyini və vaxt ölçümünü Yerin fırlanmasına bağlı saxlamağın elmi baxımdan əhəmiyyət daşıdığını bildirirlər.
