Yatmazdan əvvəl yemək qaraciyər xəstəlikləri riskini artıra bilər
Təxminən 200 min nəfərin məlumatlarının təhlil edildiyi araşdırma gec saatlarda yemək yeməklə qaraciyər xəstəlikləri arasında əlaqə olduğunu ortaya qoyub.
AFN.az xəbər verir ki, araşdırmaya əsasən, bu vərdiş qaraciyər xəstəlikləri riskinin 20-30 faiz daha yüksək olması ilə əlaqələndirilir.
Gec saatlarda yemək yemək çəki artımı və yuxu keyfiyyətinin pisləşməsi ilə yanaşı, başqa problemlərə də səbəb ola bilər. Oreqon Sağlamlıq və Elm Universitetinin (OHSU) apardığı genişmiqyaslı araşdırma axşam yeməyindən sonra və ya yatmağa yaxın müntəzəm qidalanan insanlarda qaraciyər xəstəliklərinə daha çox rast gəlindiyini üzə çıxarıb.
Clinical Gastroenterology and Hepatology jurnalında dərc olunan araşdırmada gec saatlarda yemək yeməklə iki qaraciyər xəstəliyi — qaraciyərdə piy yığılması və sirroz arasında əlaqə müəyyən edilib. Sirroz qaraciyərin uzun müddət zədələnməsi nəticəsində quruluşunun pozulduğu ciddi xəstəlikdir. Araşdırmada gec saatlarda yemək yemək axşam yeməyindən sonra və ya yatmaq vaxtı çatdıqdan sonra nəsə qəbul etmək kimi müəyyənləşdirilib.
Əvvəlki araşdırmalar gecə qəlyanaltı etməyin piylənmə və ürək xəstəlikləri ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərmişdi. Bu dəfə alimlər eyni vərdişin qaraciyər problemləri ilə də əlaqəsinin olub-olmadığını araşdırıblar.
Araşdırmanın aparıcı müəllifi, OHSU-da qaraciyər xəstəlikləri və qaraciyər transplantasiyası üzrə ixtisaslaşmış həkim Robert Wilechansky bildirib ki, əvvəlki bəzi tədqiqatlar bu ehtimala işarə etsə də, yeni araşdırma gec saatlarda yemək yeməklə qaraciyər piylənməsi arasındakı əlaqəni uzun müddət ərzində araşdıran ilk tədqiqatlardan biridir.
Wilechansky yemək saatları ilə qaraciyər sağlamlığı arasındakı əlaqə ilə qismən gecə növbəsində işləyən insanların üzləşdiyi sağlamlıq problemlərinə görə maraqlanmağa başlayıb.
Gecə işləmək orqanizmin təbii yuxu və oyaqlıq rejimini poza bilər. Belə insanlarda piylənmə və ürək xəstəliklərinə də daha çox rast gəlinir.
Qaraciyər piylənməsi ABŞ əhalisinin 30 faizədək hissəsinə təsir göstərə bilər. Buna görə də Wilechansky yemək saatlarının dəyişdirilməsinin xəstəlik riskini azaltmağa kömək edib-etməyəcəyini araşdırmaq istəyib.
Qaraciyərin orqanizmin bioloji saatı ilə sıx bağlı olduğunu bildirən Wilechansky insanların nə yediyini dəyişmədən, yalnız yemək saatlarını tənzimləməklə sağlamlığa müsbət təsir göstərməyin mümkün olub-olmadığını anlamağa çalışdıqlarını qeyd edib.
Araşdırma qrupu ABŞ-də aparılmış üç böyük tədqiqatın məlumatlarını təhlil edib. Bunlar Tibb Bacılarının Sağlamlıq Araşdırması, Tibb Bacılarının Sağlamlıq Araşdırması II və Səhiyyə Mütəxəssislərinin İzlənilməsi Araşdırması olub.
Bu tədqiqatlarda təxminən 200 min nəfərin özlərinin bildirdiyi qidalanma və həyat tərzi məlumatları yer alıb. Alimlər iştirakçıları yemək vərdişlərinə görə qruplaşdıraraq həmin vərdişlərin qaraciyər piylənməsi və sirrozla əlaqəsini araşdırıblar.
Nəticələr diqqətçəkən əlaqəni üzə çıxarıb. Gec saatlarda yemək yediyini bildirən şəxslərdə qaraciyər xəstəliklərinin rastgəlmə göstəricisi bu vərdişi qeyd etməyənlərlə müqayisədə 20-30 faiz daha yüksək olub.
Bununla belə, Wilechansky qaraciyər piylənməsi olan insanların böyük əksəriyyətində xəstəliyin ən ağır mərhələlərə qədər irəliləmədiyini vurğulayıb.
Wilechansky-nin sözlərinə görə, qaraciyər piylənməsi inkişaf edən insanların yalnız kiçik bir hissəsində sirroz kimi ciddi problemlər yaranır. Bununla belə, araşdırmanın əsas mesajı gündəlik kalori qəbulunu yatmazdan bir neçə saat əvvəl dayandırmağın faydalı ola biləcəyidir.
Araşdırma orqanizmin bioloji saatının qidaların emalında mühüm rol oynadığına dair sübutları gücləndirir. Bu daxili saat yuxunun, enerji istifadəsinin və gün ərzində baş verən digər mühüm funksiyaların tənzimlənməsinə kömək edir.
Araşdırmanın həmmüəlliflərindən, OHSU-da yuxu və bioloji saat üzrə çalışan Andrew McHill bildirib ki, yuxu, qidalanma və idman kimi gündəlik vərdişlərin vaxtı sağlamlıq baxımından əhəmiyyətlidir.
McHill qeyd edib ki, orqanizmi yuxuya hazırlayan bioloji saat aktiv olduğu zaman gecə yemək yemək bədənin qidaları səmərəli şəkildə emal etməsini çətinləşdirə bilər. Onun sözlərinə görə, bu hal zamanla piylənmə, diabet və qaraciyər sağlamlığının pisləşməsi kimi problemlərlə əlaqəli ola bilər.
Heyvanlar üzərində aparılmış əvvəlki təcrübələr də yemək saatlarının orqanizmin normal yuxu rejimi ilə uyğun gəlməməsinin qaraciyərə mənfi təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyub. Bu nəticələr insanlarda aparılan yeni araşdırmada müşahidə edilən əlaqəni izah etməyə kömək edə bilər.
Tədqiqatçılar nəticələrin gec saatlarda yemək yeməyin birbaşa qaraciyər xəstəliyinə səbəb olduğunu sübut etmədiyini vurğulayırlar.
Araşdırmada insanların həyat tərzi vərdişləri ilə xəstəliklər arasındakı əlaqələr öyrənilib. Tədqiqat iştirakçıların özlərinin bildirdiyi məlumatlara əsaslanıb və yemək saatları geniş çərçivədə qiymətləndirilib.
Buna görə də yemək saatlarını daha erkən vaxta çəkməyin qaraciyər sağlamlığını həqiqətən yaxşılaşdırıb-yaxşılaşdırmadığını müəyyən etmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.
Wilechansky OHSU-dakı komandası ilə birlikdə yeni tədqiqat üçün iştirakçıları toplamağa başlayıb. Yeni araşdırmada alimlər yalnız insanların öz bəyanatlarına güvənmək əvəzinə, onların qidalanma vərdişlərini birbaşa izləyəcəklər. Həmçinin qaraciyər piylənməsi olan şəxslərdə daha erkən saatlarda yemək yeməyin ölçülə bilən yaxşılaşma yaradıb-yaratmadığını araşdıracaqlar.
Bu tədqiqatın insanların yedikləri qidaları əsaslı şəkildə dəyişdirmədən, yalnız yemək saatlarını tənzimləməklə qaraciyər sağlamlıqlarını qoruya bilib-bilməyəcəklərini anlamağa kömək edəcəyi gözlənilir.
Araşdırmanın müəllifləri əldə etdikləri nəticələrin gec saatlarda yemək yeməklə maddələr mübadiləsi və qaraciyər sağlamlığındakı mənfi dəyişikliklər arasında əlaqəni göstərən elmi tədqiqatlara yeni töhfə verdiyini bildirirlər.
