Təbabətdə yeni mərhələ: Genetik saatla ömür müddətini bilmək reallaşa bilər
Elm adamları gen fəallığını araşdıraraq insanların və məməli heyvanların bioloji yaşını hesablayan, eləcə də nə qədər ömürlərinin qaldığını təxmin edə bilən yeni genetik saat modeli hazırlayıblar.
AFN.az xəbər verir ki, insanın doğum günlərinin sayı olan xronoloji yaş ilə orqan və hüceyrələrinin nə qədər köhnəldiyini göstərən bioloji yaş arasındakı fərqi ölçmək uzun müddətdir tibb dünyasının ən böyük hədəflərindən biri hesab olunur.
Harvard Tibb Fakültəsinin bioinformatika mütəxəssisi Aleksandr Tışkovskinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu hüceyrələrdə hansı genlərin aktivləşib-aktivləşmədiyini tənzimləyən RNT molekullarını araşdıran və transkriptomik saat adlandırılan inqilabi bir alqoritm ərsəyə gətirib.
Nüfuzlu "Nature" elmi jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, bu yeni bioloji saat bir insanın və ya heyvanın həyat yolunun hansı mərhələsində olduğunu, həmçinin xroniki xəstəlik risklərini yüksək dəqiqliklə proqnozlaşdırmağı bacarır.
Yeni texnologiyanın ən böyük innovasiyası siçanlar, siçovullar, makaka meymunları və insanlardan alınan 11 mindən çox toxuma nümunəsinin araşdırılıb müqayisə edilməsi ilə ortaya çıxıb.
Tədqiqatçılar hüceyrələrin funksiyaları və mənşəyi bir-birindən tamamilə fərqli olsa belə, qocalma biomarkerlərinin məməlilər arasında təəccüblü dərəcədə ortaq olduğunu aşkar ediblər.
Məsələn, bir siçovulun qaraciyəri və ürəyi ilə bir insanın qaraciyər və ürəyindəki eyni genlərin yaşlaşma ilə birlikdə bənzər siqnallar verdiyi müşahidə olunub.
Hüceyrə bölünməsi və yara sağalmasını idarə edən genlərin aktiv olduğu orqanizmlərdə molekulyar qocalmanın yavaş getdiyi, hüceyrə ölümü və xroniki iltihabla bağlı genlərin üstünlük təşkil etdiyi hallarda isə bioloji qocalmanın sürətləndiyi və ölüm riskinin artdığı sənədləşdirilib.
Ekspertlər bu yeni genetik saatın 2013-cü ildən bəri istifadə edilən ənənəvi kimyəvi DNT analizlərinə (epigenetik saatlar) nisbətən çox daha praktiki məlumatlar təqdim etdiyini bildirirlər.
Sağlam pəhrizin bioloji saatı yavaşlatdığı, xroniki xəstəliklərin və ətraf mühitin çirklənməsinin isə sürətləndirdiyi onsuz da məlumdur, lakin bu yeni alqoritm sayəsində hazırlanan dərmanların və ya həyat tərzi dəyişikliklərinin qocalma üzərindəki təsirləri artıq illərlə davam edən klinik sınaqlara ehtiyac qalmadan erkən mərhələdə ölçülə biləcək.
Birminhem Universitetinin molekulyar bioloqu Joao Pedro de Maqalhaes kimi bəzi alimlər bu genetik dəyişikliklərin qocalmanın birbaşa səbəbi, yoxsa bədənin qocalmaya qarşı bir müdafiə mexanizmi olduğu mövzusuna ehtiyatla yanaşsalar da, yeni üsulun hüceyrə qocalmasını izləməkdə tibb dünyasına çox güclü bir qaynaq təmin edəcəyi vurğulanır.
