Fizikada inqilab: CERN alimləri "Zeptoverse" miqyasında ilk siqnalları qeydə aldılar
İsveçrə-Fransa sərhədində yerləşən Avropa Nüvə Tədqiqatları Mərkəzindəki (CERN) Böyük Adron Kollayderində (LHC) aparılan təcrübələr zamanı təbiətin indiyədək tədqiq edilmiş ən kiçik miqyasından siqnallar əldə edilib.
AFN.az xəbər verir ki, CERN-dəki Böyük Adron Kollayderində aparılan tədqiqatlarda alimlər atomdan 100 milyard dəfə kiçik olan və “Zeptoverse” adlandırılan miqyasda ilk dəfə siqnallar qeydə almağa nail olublar.
Kembric Universitetinin rəhbərliyi ilə aparılan araşdırmada atomdan 100 milyard dəfə kiçik ölçüyə çatılıb. Fiziklərin “zeptoverse” adlandırdığı bu miqyasın kainatın iş prinsipləri ilə bağlı yeni və daha əhatəli nəzəriyyənin hazırlanmasına kömək edə biləcəyi bildirilir.
Kainatın böyük hissəsini təşkil edən, lakin birbaşa müşahidə edilə bilməyən qaranlıq maddənin mövcudluğu ətraf mühitə göstərdiyi cazibə qüvvəsi sayəsində məlumdur. Tədqiqat çərçivəsində yüksək enerjidə toqquşdurulan hissəciklər nəticəsində yaranan “gözəllik kvarkı” adlanan subatom hissəciklər araşdırılıb. Saniyənin trilyonda birindən də az müddət mövcud olan bu hissəciyin metrin milyardda birinin trilyonda biri miqyasındakı qarşılıqlı təsirləri qeydə alınıb.
Məlumatların təhlilinə rəhbərlik edən Kembric Universitetindən doktor Harri Kliff bu miqyasdakı hissəciklərin qaranlıq maddəyə qarşı daha həssas ola biləcəyini bildirib. Kliff bu mikrodünyadakı hərəkətliliyin yeni hissəciklərin davranışlarını müşahidə etməyə imkan verdiyini və alimlərin həmin yeni hissəcikləri araşdırmaq istədiklərini vurğulayıb.
Layihədə iştirak edən 28 ölkə detektorun imkanlarını 10 dəfə artıracaq 150 milyon funt sterlinqlik yeniləmə barədə razılığa gəlib. Lakin Britaniya Tədqiqat və İnnovasiya Agentliyi (UKRI) ötən il maliyyə dəstəyini geri çəkəcəyini açıqlayıb. Qurum yay aylarında Jodrell Bank Lovell teleskopu da daxil olmaqla, digər hissəcik fizikası və astronomiya layihələrində də ixtisarlara gedib.
Beynəlxalq LHCb əməkdaşlığına rəhbərlik edən professor Tim Gerşon ixtisarlar səbəbindən Britaniyanın tədqiqatda tam iştirakının təhlükə altına düşdüyünü bildirərək, ölkənin böyük kəşflərdən kənarda qalmaq riski ilə üzləşdiyini deyib. Tanınmış fizik professor Brayan Koks isə ixtisar qərarını pisləyərək, Britaniyanın elmi liderlikdən imtina etməsinin ölkənin beynəlxalq nüfuzuna zərər vuracağını bildirib.
