İndoneziyada meşə yanğınları qonşu ölkələrlə gərginlik yaradıb
İndoneziyada baş verən meşə yanğınlarından yayılan zəhərli tüstü Sinqapur və Malayziyanı təsiri altına alıb. Həftələrdir davam edən hava çirkliliyi tənəffüs yolları xəstəliklərinə səbəb olarkən, hər iki ölkədə İndoneziyaya qarşı narazılıq artır.
AFN.az xəbər verir ki, İndoneziyanın Kalimantan, Papua və Sumatra bölgələrində baş verən meşə yanğınlarının yaratdığı sıx tüstü küləyin təsiri ilə qonşu Sinqapur və Malayziyaya yayılıb.
Cənub-Şərqi Asiyada həftələrdir təsirini davam etdirən zəhərli tüstü bölgə sakinlərində tənəffüs yolları xəstəliklərinə və baş ağrılarına səbəb olub. Hava çirkliliyi əhalinin sağlamlığı ilə yanaşı, ölkələr arasındakı diplomatik münasibətləri də gərginləşdirməyə başlayıb.
Hər il təkrarlanan meşə yanğınları əsasən palma yağı kimi kənd təsərrüfatı məhsullarının yetişdirilməsi məqsədilə həyata keçirilən genişmiqyaslı torpaq təmizləmə işləri ilə əlaqələndirilir. Bu il isə güclü El Niño hava hadisəsinin meşələrdə və torflu ərazilərdə quraqlığı artırması yanğınların nəzarət altına alınmasını çətinləşdirib.
Əvvəlki illərdə Sinqapur və Malayziyada bir neçə gün davam edən hava çirkliliyi bu dəfə həftələrlə sürüb.
Malayziyada hava çirkliliyinə etiraz edən bəzi vətəndaşlar İndoneziya məhsullarını boykot etməyə başlayıblar. Millət vəkili Syed Saddiq də yanğınlarla əlaqəli şirkətlərə qarşı sanksiyalar tətbiq edilməsini istəyib.
Ölkədə hava çirkliliyinin sağlamlıq üçün təhlükəli səviyyəyə çatması səbəbindən bəzi bölgələrdə məktəblər də bağlanıb.
Sinqapurda isə hökumətin yanğınlara qarşı kifayət qədər tədbir görmədiyi ilə bağlı tənqidlər artıb. Rəsmilər ada boyunca yüzlərlə təmiz hava sığınacağı yaradıb, uşaqlara, yaşlılara və risk qrupuna daxil olan şəxslərə maskalar paylayıblar.
Sinqapur rəhbərliyi mövcud hava çirkliliyi ilə bağlı qanunvericiliyi sərtləşdirməyi də nəzərdən keçirir. İndoneziyadakı yanğınlarla əlaqəli ola biləcəyi ehtimal edilən Sinqapur mərkəzli 10 şirkət barəsində də araşdırma aparılır.
Sinqapurun xarici işlər naziri Vivian Balakrishnan ötən həftə Cakartada İndoneziya Prezidenti Prabovo Subianto ilə görüşüb. Görüşdə hava çirkliliyi ilə mübarizə məqsədilə birgə işçi qrupunun yaradılması barədə razılıq əldə olunub.
Lakin indoneziyalı bir rəsminin yanğınların insan nəzarətindən kənar olduğunu müdafiə etməsi və qonşu ölkələrin oksigen ehtiyacının da İndoneziya meşələrindən qarşılandığını söyləməsi narazılığa səbəb olub.
Sinqapurun baş naziri yanında yüksək vəzifəli nazir K. Shanmugam açıqlamanı tənqid edərək hava çirkliliyinin hər iki ölkənin vətəndaşlarının sağlamlığına ciddi təsir göstərdiyini vurğulayıb.
Gərginlikdən sonra İndoneziya daxili enerji tələbatını əsas gətirərək Sinqapura təbii qaz ixracını azaldacağını açıqlayıb. Qərarın Sinqapurun gündəlik ümumi qaz tələbatının 2 faizindən azına təsir etdiyi bildirilib.
Malayziya isə diplomatik münasibətlərə zərər dəyməməsi üçün İndoneziyaya qarşı daha ehtiyatlı mövqe tutur. Malayziyanın xarici işlər naziri Mohamad Hasan rəsmi etiraz bildirməyin və ya hüquqi addım atmağın iki ölkə arasındakı münasibətləri qırılma həddinə çatdıra biləcəyini deyib.
İki ölkənin yanğınların qarşısının alınması istiqamətində səyləri gücləndirəcək anlaşma memorandumu üzərində işləməsi gözlənilir.
2003-cü ildə qüvvəyə minmiş Sərhədlərarası Duman Çirklənməsi Sazişi də regionda yenidən gündəmə gəlib. Lakin yanğınlara görə məsuliyyət daşıyan şirkətlərə sanksiya tətbiq etmək və ya hökumətləri tədbir görməyə məcbur etmək səlahiyyətinin olmaması səbəbindən sazişin təsirsiz qaldığı qiymətləndirilir.
ASEAN ölkələri 2016-cı ildə regionda tüstü çirkliliyinə 2020-ci ilədək son qoymaq məqsədi müəyyənləşdirib. Bu hədəfə nail olunmadıqdan sonra müddət 2030-cu ilədək uzadılıb.
Ekspertlər palma yağı istehsalı və yeni ərazilərin təmizlənməsi fəaliyyəti davam etdiyi müddətdə meşə yanğınlarının və sərhədləri aşan hava çirkliliyinin təkrarlana biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.
