ABŞ seçkiləri qlobal texnologiya səhmlərində kəskin ucuzlaşmaya səbəb oldu
ABŞ-də keçirilən aralıq seçkilərin süni intellektin inkişafının yavaşladılması ilə bağlı narahatlıqları artırmasından sonra ABŞ və Asiyanın iri texnologiya şirkətlərinin bazar dəyərindən yüz milyardlarla dollar silinib.
AFN.az xəbər verir ki, süni intellektin inkişaf sürətinin yavaşladılması vədi ilə aparılan seçki kampaniyalarından sonra demokratların qazandığı qələbələr texnologiya və süni intellekt sektorlarında fəaliyyət göstərən şirkətlərin səhmlərində kəskin ucuzlaşmaya səbəb olub.
Dow Jones məlumatlarına görə, texnologiya şirkətlərinin üstünlük təşkil etdiyi Nasdaq Kompozit indeksi 5,5 faizdən çox dəyər itirərək bağlanıb və bazar dəyərindən təxminən 2,5 trilyon dollar itirib. ABŞ-ın digər əsas birja indeksləri də 2025-ci ildən bəri ən pis günlərini yaşayaraq böyük itkilər verib. Baş verən bu satış dalğası süni intellektə yatırılan nəhəng kapitalın özünü doğruldub-doğrultmayacağı ilə bağlı ümumi narahatlıqları daha da artırıb.
Asiyada texnologiya şirkətlərinin üstünlük təşkil etdiyi indekslər cümə günü səhər saatlarında kəskin geriləyib. Süni intellekt sistemlərini təmin edən kompüter çipləri və digər avadanlıqları istehsal edən şirkətlərin səhmlərində böyük ucuzlaşma müşahidə olunub.
Yaponiyada Nikkei 225 indeksi erkən ticarət əməliyyatlarında 6 faiz geriləyib, yaddaş çipləri istehsalçısı Kioxia-nın səhmləri 12,6 faizdən çox, rəqibi Tokyo Electron-un səhmləri isə 9,5 faiz ucuzlaşıb. Cənubi Koreyanın çip istehsalçısı SK Hynix 11,5 faizdən çox, Samsung-un səhmləri isə təxminən 10 faiz dəyər itirib.
Seul birjasında baş verən satış dalğası Kospi indeksinin 8,5 faizdən çox düşməsinə səbəb olub və panik satışların qarşısını almaq məqsədilə əməliyyatları müvəqqəti dayandıran avtomatik ticarət dayandırma mexanizmini işə salıb. Tayvanın Taiex indeksi 8,3 faizdən çox geriləyib, nəhəng çip istehsalçısı TSMC-nin səhmləri isə təxminən 8,5 faiz ucuzlaşıb. MarketWatch-ın çip analitiki Britni Nquyen bunun süni intellekt infrastrukturuna çəkilən xərclərin səviyyəsi ilə bağlı narahatlıqların davamı olduğunu bildirib.
ABŞ üzrə seçki yarışlarında demokratlar məlumat mərkəzlərinin və süni intellektin inkişafının yavaşladılmasını müdafiə ediblər. Ölkə üzrə seçki bülletenlərində texnologiya üçün kritik əhəmiyyət daşıyan bu mərkəzlərin inkişafını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş çoxsaylı təşəbbüslər yer alıb. Demokratlar çərşənbə axşamı keçirilən aralıq seçkilərdə həm ABŞ Senatında, həm də Nümayəndələr Palatasında qələbə qazanaraq ABŞ Prezidenti Donald Trampın prezidentlik müddətinin qalan hissəsində Konqresə nəzarəti ələ keçiriblər. Texasda seçilmiş demokrat qubernator Cina Hinoxosa məlumat mərkəzlərinə qarşı geniş kampaniya apararaq bu sektorda yeni tikintilərə moratorium tətbiq edəcəyinə söz verib.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp sosial media hesabında etdiyi paylaşımda bazardakı ucuzlaşmaya görə siyasi rəqiblərini məsul tutub. Tramp birja nəticələrinin seçkilərin nəticələri ilə əlaqədar tarixin ən pis günlərindən birini yaşadığını bildirib. Məsuliyyətin respublikaçılarda deyil, demokratlarda olduğunu müdafiə edən ABŞ Prezidenti yaxın zamanda həmişəkindən daha böyük və güclü olacaqlarını ifadə edib.
Bəzi demokratlar süni intellektin hər hansı qoruma və nəzarət mexanizmi olmadan həddindən artıq inkişaf etdiyini bildirərək Konqresdə əldə etdikləri yeni güclə bu vəziyyəti dəyişdirəcəklərinə söz veriblər. Demokrat senator Berni Sanders X sosial media platformasında etdiyi paylaşımda amerikalıların iri texnologiya oliqarxlarının ətraf mühiti məhv etməsini, məşğulluğu azaltmasını və bəşəriyyətin gələcəyini təhdid etməsini istəmədiklərini bildirərək məlumat mərkəzlərinə ölkə miqyasında moratorium tətbiq edilməsinə çağırıb.
Əhəmiyyətli çip və yarımkeçirici istehsalçıları da daxil olmaqla, süni intellekt məlumat mərkəzləri ilə birbaşa əlaqəli şirkətlərin səhmləri cümə axşamı kəskin ucuzlaşaraq investorların artan narahatlıqlarını üzə çıxarıb. Avropa birjalarında cümə axşamı keçirilən ticarət əməliyyatlarında çip istehsalçısı Infineon-un səhmləri 8,5 faizdən çox, texnologiya avadanlıqları istehsalçısı ASML-in səhmləri isə 6,5 faiz ucuzlaşıb.
Nvidia-nın səhmləri 9 faizdən çox düşərək Nyu-York birjasındakı ticarət əməliyyatlarında şirkətin bazar dəyərinin 400 milyard dollardan çox azalmasına səbəb olub. Digər çip istehsalçıları da itkilərlə üzləşiblər. AMD və Micron-un səhmləri 17 faizdən çox ucuzlaşıb. Intel-in səhmləri 10,3 faiz, yaddaş kartları istehsalçısı SanDisk-in səhmləri isə 22 faizdən çox dəyər itirib. Yarımkeçirici istehsalı sahəsində fəaliyyət göstərən ən böyük 30 şirkətin göstəricilərini izləyən Filadelfiya Yarımkeçiricilər İndeksi 12 faizdən çox geriləyib.
İlon Maskın SpaceX və Tesla şirkətlərinin səhmləri də müvafiq olaraq 8 faiz və təxminən 11 faiz ucuzlaşaraq cümə axşamı şirkətlərin bazar dəyərinin ümumilikdə 300 milyard dollardan çox azalmasına səbəb olub. Mask Texas Senatındakı yer uğrunda Ken Pakstonu dəstəkləmək üçün xərclədiyi ən azı 45 milyon dollar da daxil olmaqla, respublikaçıların seçki kampaniyalarına dəstək vermək üçün təxminən 450 milyon dollar xərcləmişdi. Lakin çərşənbə axşamı gecəsi baş verən demokrat dalğası nəticəsində Texas demokratların tərəfinə keçib.
Apple, Nvidia və Tesla-nın da daxil olduğu “möhtəşəm yeddilik” adlandırılan texnologiya şirkətləri bir ticarət günü ərzində ümumilikdə 1 trilyon dollar dəyər itiriblər. Səhmlərin ucuzlaşması ABŞ-ın digər əsas birja indekslərinə də mənfi təsir göstərib. S&P 500 indeksi sessiyanın sonunda 4,4 faiz geriləyib, Dow Jones Sənaye İndeksi isə çərşənbə günü əldə etdiyi qazancı silərək 3,4 faizdən çox enişlə bağlanıb. Nasdaq Kompozit İndeksindəki eniş o qədər böyük olub ki, indeks bazar müşahidəçilərinin hər hansı indeksin və ya şirkətin dəyərinin son zirvəsindən ən azı 10 faiz aşağı düşməsi kimi müəyyən etdiyi korreksiya zonasına daxil olub.
Wealth Club-ın baş investisiya strateqi Syuzanna Striter Nasdaq və S&P 500 indekslərindəki kəskin satışların digər bazarları da sarsıtdığını bildirib. Striter süni intellekt ticarəti ilə bağlı yeni panikanın Uoll-Striti ciddi şəkildə vurduğunu, süni intellekt infrastrukturuna yatırılan nəhəng məbləğlərin gözlənilən gəliri təmin etməyəcəyi ilə bağlı narahatlıqların məlumat mərkəzlərinin tikintisində kəskin yavaşlama gözləntiləri ilə üst-üstə düşdüyünü ifadə edib.
Saxo-nun baş investisiya strateqi Çaru Çanana məlumat mərkəzləri ilə bağlı icazələrin, onların ətraf mühitə təsirinin və elektrik enerjisi hesablarına təsirlərinin daha ciddi yoxlanılmasının layihələri gecikdirə və sektor üzrə xərcləri artıra biləcəyini bildirib. Çanana hər iki siyasi partiyanın ABŞ-ın bu texnologiya sahəsində liderliyini qoruyub saxlamasını istədiyini, lakin süni intellektin inkişafını dəstəkləməklə infrastrukturun nəyin bahasına olursa-olsun genişlənməsinə icazə vermək arasında fərq olduğunu söyləyib.
Bəzi texnologiya rəhbərləri aralıq seçkilərdə məlumat mərkəzlərinə qarşı yaranan reaksiyanın onları hazırlıqsız yaxaladığını açıqlayıblar. OpenAI şirkətinin prezidenti və həmtəsisçisi Qreq Brokman məlumat mərkəzlərinə qarşı reaksiyanın hər kəsi təəccübləndirdiyini və yerli icmaların dəstəyini qazanmaq üçün daha çox iş görülməli olduğunu bildirib.
Meta rəhbəri Dina Pauell Makkormik isə sektorun süni intellektin müsbət tərəflərini izah etmək üçün daha çox səy göstərməli olduğunu qeyd edib. ABŞ aralıq seçkilərinin birbaşa təsirləri ilə yanaşı, bəzi investorlar süni intellekt səhmlərinin köpük yaratmış ola biləcəyindən və korreksiya prosesinə girməli olduğundan narahatlıq keçirirlər.
