Milyonluq tenderlər "udan" "Auto Azerbaijan" niyə hesabat vermir? - ARAŞDIRMA
Dövlət satınalmaları sahəsində şəffaflıq və korporativ hesabatlılıq məsələsi hər zaman aktualdır. Xüsusilə də milyonlarla manatlıq büdcə vəsaitlərinin idarə olunduğu tenderlərdə qalib gələn şirkətlərin ictimaiyyətə açıqlığı vacib şərtdir. Lakin görünən odur ki, bəzən şirkətlər bu tələbə əməl etməyə meylli olmurlar. Məsələn "Auto Azərbaycan" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti (MMC) ölkənin avtomobil bazarında ən böyük oyunçulardan biridir və dövlət satınalmalarında mütəmadi olaraq iştirak edir. Şirkət əsasən bir neçə aktual markanın rəsmi distribütoru olduğu üçün dövlət qurumlarının avtoparkının yenilənməsi və texniki xidmət tenderlərində tez-tez qalib gəlir.
Dövlət satınalmalarının vahid internet portalında bu gün açıqlanan məlumata görə, Fövqəladə Hallar Nazirliyi (FHN) Dövlət Yanğın Nəzarəti Xidmətinin minik avtomobillərinin satınalınması üzrə keçirdiyi son tenderin qalibi "Auto Azərbaycan" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti (MMC) olub. Bu qalibiyyət bir daha diqqəti ölkənin avtomobil bazarındakı bu nəhəng, lakin bir o qədər də qapalı oyunçuya yönəldir. Araşdırmalarımız göstərir ki, "Auto Azərbaycan" MMC dövlət qurumlarının ən sadiq tədarükçüsünə çevrilsə də, onun fəaliyyəti haqqında ictimaiyyətə açıqlanan rəsmi məlumatlar yox səviyyəsindədir.
Qaranlıq qalan milyonlar: Tender statistikası
Dövlət büdcəsindən, yəni hər bir vergi ödəyicisinin pulundan ayrılan milyonların hara və necə xərcləndiyi hər bir vətəndaş üçün maraqlı olmalıdır. "Auto Azərbaycan"ın son illərdəki tender portfeli isə heyrətamizdir. FHN ilə bağlanan bugünkü son müqavilədə 7 ədəd sedan tipli avtomobil üçün 471 400 manatlıq anlaşma imzalanıb. Bundan başqa, 2024-cü ilin sonunda TƏBİB-in avtoparkı üçün 262 000 manat, Su Ehtiyatları Agentliyi üçün 193 775 manat, hətta rayon icra hakimiyyətlərinin lüks avtomobil tələbatı – məsələn, İsmayıllı RİH üçün 57 800 manatlıq "Hyundai Sonata" – məhz bu şirkət tərəfindən təmin edilib.
Şirkətin Daxili İşlər Nazirliyi və prokurorluq orqanları ilə bağladığı illik servis müqavilərini də bura əlavə etdikdə, ümumi məlbəğin bir neçə milyon manatı ötdüyü aydın olur. Lakin bu qədər iri vəsait dövriyyəsinə rəğmən, "Auto Azərbaycan" MMC-nin maliyyə hesabatlarını, ödədiyi vergilərin illik miqdarını və ya mənfəət göstəricilərini açıq mənbələrdə tapmaq qeyri-mümkündür. Bu cür "sükut" strategiyası korporativ şəffaflıq prinsiplərinə tamamilə ziddir və sual doğurur: Şirkət nəyi gizlədir?
Distribütorluq monopoliyası və iqtisadi asılılıq
"Auto Azərbaycan"ın tenderlərdəki sarsılmaz mövqeyi onun "Hyundai", "Jeep", "Chrysler" və "Dodge" kimi dünya nəhənglərinin rəsmi eksklüziv distribütoru olması ilə sıx bağlıdır. İqtisadi baxımdan bu, şirkətə "təbii monopoliya" üstünlüyü verir. Dövlət qurumları balanslarındakı avtomobillərin rəsmi servisdə qulluq olunmasını tələb etdikdə, rəqabət mühiti sıfıra enir və bütün yollar "Auto Azərbaycan"a çıxır. Bu cür asılılıq büdcə vəsaitləri üçün riskli ola bilər; rəqabətin olmadığı yerdə qiymət diktəsi və ya xidmət keyfiyyətinin aşağı düşməsi qaçılmazdır.
"NAB Holdinq"in tərkibinə daxil olan bu şirkət 1996-cı ildən fəaliyyət göstərsə də, hələ də ictimai hesabatlılıq mədəniyyətini formalaşdırmayıb. Mərkəzi Bank və Gömrük Komitəsi tərəfindən vaxtaşırı olaraq valyuta tənzimi və idxal qaydalarının pozulmasına görə cərimələnməsi isə göstərir ki, daxili nəzarət sistemində də problemlər mövcuddur. Nəticə etibarı ilə, dövlətin milyonlarla manatını idarə edən bir şirkətin "qapalı qutu" qalması həm iqtisadi rəqabətə zərbə vurur, həm də dövlət satınalmalarının şəffaflığına dair ciddi şübhələr yaradır.
