Fərdiləşdirilmiş xərçəng peyvəndi melanom riskini 42% azaltdı
Dünyanın ilk fərdiləşdirilmiş mRNA xərçəng peyvəndi dəri xərçənginin bir növü olan melanomanın təkrarlanması və ya ölümlə nəticələnməsi riskini 42 faiz azaldıb.
AFN.az xəbər verir ki, mütəxəssislər bu nəticəni xərçəng müalicəsində tarixi dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirirlər.
Avstraliyalı tədqiqatçıların xərçəngin qarşısını almaq üçün xüsusi hazırlanmış dünyanın ilk peyvəndini yaratmasından 20 il ötüb. HPV peyvəndi sayəsində Avstraliya uşaqlıq boynu xərçəngini aradan qaldıran ilk ölkələrdən biri olmaq istiqamətində irəliləyir.
İndi isə avstraliyalı alimlərin öncülük etdiyi araşdırmalar dəri xərçənginin müalicəsində yeni bir mərhələyə çatıb.
İlk fərdiləşdirilmiş mRNA xərçəng peyvəndi III mərhələ klinik sınağında uğurlu nəticə göstərib. Peyvənd standart immunoterapiya ilə müqayisədə melanomanın təkrarlanması və ya ölümə səbəb olması riskini 42 faiz azaldıb. Nəticələr alimlərin gözləntilərini belə üstələyib.
Avstraliya Melanoma İnstitutunun tibbi onkoloqu və tədqiqatın qlobal rəhbəri Corcina Lonq nəticələri 2026-cı il Avropa Tibbi Onkologiya Cəmiyyətinin Konqresində təqdim edib. Nəticələrin New England Journal of Medicine jurnalında dərc olunması gözlənilir.
Lonq bildirib ki, bu nəticələr xərçəngə yanaşmada əsaslı dəyişiklikdən xəbər verir və melanomanın təkrarlanması və ya ölüm riskini azaltmaq üçün immun sistemindən daha fərdiləşdirilmiş şəkildə istifadə etməyə imkan yaradır. Onun sözlərinə görə, dərmanların hazırlanması tarixində əvvəllər belə uğur əldə edilməyib.
Sınaqda iştirak etməyən Amerika Xərçəng Araşdırmaları Assosiasiyasının seçilmiş prezidenti, tibbi onkoloq Robert Vonderhayd The New York Times qəzetinə açıqlamasında sınağın nəticələrinin ən böyük dönüş nöqtələri ilə eyni səviyyədə olduğunu bildirib.
Moderna və Merck şirkətlərinin hazırladığı mRNA peyvəndi əməliyyatdan sonra melanomanın yenidən yaranmasının qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulub. Tədqiqatçılar əvvəlcə hər bir xəstənin şişinin genetik ardıcıllığını müəyyənləşdirir, daha sonra həmin şişi bədəndəki digər sağlam hüceyrələrdən fərqləndirən xüsusiyyətləri aşkarlayırlar. Bu məlumatlar əsasında hazırlanan peyvənd xəstənin immun sistemi üçün xərçəng hüceyrələrini tanımağa kömək edən fərdi axtarış təsviri yaradır.
Lonqun sözlərinə görə, bu məlumat mRNA vasitəsilə ötürülür və bədənin öz hüceyrələri həmin təsviri immun sisteminə təqdim edir. Beləliklə, immun sistemi nəyə diqqət yetirməli və nəyə hücum etməli olduğunu dəqiq müəyyənləşdirə bilir. Preparat Keytruda adlanan mövcud immunoterapiya ilə birlikdə istifadə olunur.
Lonq izah edib ki, xərçəng hüceyrələri immun sistemini saxta dostluq siqnalı ilə aldada və özlərini normal hüceyrə kimi göstərə bilirlər. Pembrolizumab bu qarşılıqlı əlaqəni bloklayaraq immun hüceyrələrinə xərçəngi tanımağa və ona hücum etməyə imkan verir. Bununla belə, bu preparat hər kəs üçün eynidir. Pembrolizumab ilə birlikdə istifadə edilən müalicənin fərdiləşdirilməsi nəticələri yaxşılaşdırır.
III mərhələ klinik sınağında dünyanın 157 mərkəzindən 1100-dən çox xəstə iştirak edib. Nəticələr 2024-cü ildə dərc olunan II mərhələ sınağının ümidverici göstəricilərini dəstəkləyir. Müalicəyə başladıqdan altı ay sonra xərçəngsiz qalan xəstələrdə melanomanın təkrarlanması və ya ölüm riski yalnız pembrolizumab qəbul edənlərlə müqayisədə 58 faiz azalıb.
mRNA peyvəndi hələ Avstraliya və ya ABŞ-dakı xəstələr üçün əlçatan deyil, lakin nəticələr tənzimləyici qiymətləndirmə mərhələsinə daxil olub. Bu prosesin ölkədən asılı olaraq bir neçə il çəkə biləcəyi bildirilir.
Dünyada melanomanın ən yüksək yayılma göstəricilərindən birinə malik Avstraliyada hər altı saatda bir nəfər bu xərçəngdən həyatını itirir. Xəstəliyin təkrarlanmasının qarşısını ala bilən peyvənd çoxsaylı insanın həyatını xilas edə bilər.
mRNA texnologiyasının faydalana biləcəyi yeganə sahə dəri xərçəngi deyil. Lonq bildirib ki, melanomada uğurlu nəticə verən bu yanaşma xərçəngin müalicə üsullarında əsaslı dəyişikliyin başlanğıcı ola və xəstələrin daha uzun müddət xərçəngsiz yaşamasına kömək edə bilər.
Avstraliya Melanoma İnstitutunun tibbi onkoloqu Aleks Menzis də bu fikirlə razılaşıb. O bildirib ki, yaxın gələcək üçün ümidlər yalnız irəliləmiş mərhələdə melanoması olan xəstələrdə deyil, həm də mövcud immunoterapiyaların kifayət qədər təsir göstərmədiyi digər xərçəng növlərindən əziyyət çəkən insanlarda müalicə nəticələrinin yaxşılaşdırılması ilə bağlıdır.
Bu, ümidverici yanaşma olsa da, hələ görüləsi çox iş var. Son dövrlərdə kolorektal xərçəng, eləcə də baş və boyun xərçəngi üçün mRNA peyvəndlərini sınaqdan keçirən bir neçə randomizə edilmiş tədqiqat xəstəliyin təkrarlanmasını azaltmaqda uğursuz olub. Bu da yeni nəticələrin əhəmiyyətini daha da artırır.
Lonq bildirib ki, sınaq xəstənin öz şişinin unikal xüsusiyyətləri əsasında hazırlanan müalicənin immun nəzarət nöqtəsi inhibitoru ilə birlikdə işləyərək immun sistemini qalan xərçəng hüceyrələrini tapıb məhv etməyə yönəldə biləcəyini göstərib. O əlavə edib ki, elektron poçtun ünsiyyət üsullarımızı dəyişdirməsi kimi, fərdiləşdirilmiş neoantigen müalicəsi də xərçəngin müalicə üsullarını dəyişdirmək potensialına malikdir.
