Uzun müddət ekran istifadəsi uşaqların öyrənmə və dil bacarıqlarına zərər verir
Qlobal araşdırmaya görə, uşaqların ekran qarşısında uzun müddət qalmasının təsiri valideyn davranışları və erkən doğuş qədər, hətta bəlkə də daha əhəmiyyətli ola bilər.
AFN.az xəbər verir ki, tədqiqatçılar 64 ölkədə 2,8 milyondan çox uşağa aid məlumatları araşdıraraq yüksək ekran məruz qalmasının uşaqlara akademik nailiyyət və emosional problemlər kimi sahələrdə təsir göstərə biləcəyi qənaətinə gəliblər.
Bu, mövzu ilə bağlı bu günə qədər aparılmış ən böyük araşdırmalardan biri kimi qeydə alınıb.
Araşdırmada ekran qarşısında keçirilən vaxtın təsirlərinin ailənin maddi vəziyyəti, valideynlərin davranışları və uşaqların vaxtından əvvəl doğulub-doğulmaması kimi uşaq inkişafı və psixi sağlamlıq nəticələri ilə əlaqəli digər amillərlə müqayisə edilə bilən və ya daha böyük ölçüdə olduğu bildirilib.
Araşdırma oyun, sosial media və yayım platformalarından daha çox istifadə edilməsinin daha aşağı akademik nailiyyətlərə və dil inkişafı problemlərinə səbəb ola biləcəyini göstərir.
Bəzi ekspertlər hesabatın məhdudiyyətlərinin olduğunu bildirərək nəticələrin heç bir halda ekranların yeniyetməlik dövründə yaşanan çətinliklərin əsas səbəbi olduğu fikrini dəstəkləmədiyini müdafiə ediblər.
JAMA Pediatrics jurnalında dərc olunan araşdırmada tədqiqatçılar ekran qarşısında daha çox vaxt keçirən uşaqlarda daha çox sosial-emosional və psixi sağlamlıq probleminin olduğunu müəyyən ediblər. Akademiklər mövzu ilə bağlı əvvəlki geniş araşdırmaların nəticələrini ümumiləşdirən hərtərəfli qiymətləndirmə aparıblar.
Tədqiqatçılar rəqəmsal və sosial mediadan istifadə müddətinin artmasının uşaqların inkişaf sağlamlığının ölçülən bir neçə sahəsində daha mənfi nəticələrlə əlaqəli olduğunu ortaya qoyublar. Təhlil smartfonlardan televizorlara qədər müxtəlif cihazları və sosial mediada gəzişmək, oyun oynamaq və videozənglər kimi bir sıra fəaliyyətləri əhatə edib.
Hesabatda nəticələrin birlikdə qiymətləndirildikdə ekran istifadəsinin uşaqların bir neçə sahədə rifahı ilə əlaqəli potensial olaraq dəyişdirilə bilən amili təmsil etdiyini göstərdiyi bildirilib.
Daha yüksək ekran məruz qalmasının məktəbdə ümumilikdə daha aşağı qiymətlərlə əlaqəli olduğu müəyyən edilib. Akademiklər konkret fənləri araşdırdıqda ekran vaxtının riyaziyyat, oxu və ya təbiət elmləri üzrə nəticələrlə əlaqəli görünmədiyini bildiriblər. Bununla belə, tədqiqatçılar həmin sahələrin ən az araşdırılan istiqamətlər arasında olduğunu və buna görə də nəticənin sübut çatışmazlığından qaynaqlana biləcəyini qeyd ediblər.
Kanadadakı Kalqari Universitetinin akademiklərinin rəhbərlik etdiyi tədqiqatçılar yüksək ekran vaxtının daha zəif dil inkişafı ilə də əlaqəli olduğunu ortaya çıxarıblar.
Psixi sağlamlıq araşdırıldıqda isə yüksək ekran istifadəsinin emosional və həmyaşıdlarla bağlı problemlərlə yanaşı, depressiya və narahatlıq simptomlarını ehtiva edən daxili davranışlarla, həmçinin aqressivlik və diqqət çatışmazlığı hiperaktivlik pozuntusunun simptomlarını ehtiva edən xarici davranışlarla əlaqəli olduğu müəyyən edilib.
Müəlliflər apardıqları qiymətləndirmənin yüksək səviyyədə ekran məruz qalmasının ümumi akademik nailiyyətlərin azalması və dil inkişafının zəifləməsi ilə yanaşı, daxili və xarici davranışların, emosional problemlərin və həmyaşıdlarla bağlı çətinliklərin artması ilə əlaqəli olduğunu ortaya qoyduğunu bildiriblər.
Araşdırmada həmçinin bu təsir ölçülərinin sosial-iqtisadi vəziyyət, valideynlik davranışı və erkən doğuş kimi uşaqların nəticələrinə təsir edən digər yaxşı tanınan amillər üçün bildirilən göstəricilərlə müqayisə edilə bilən və ya onlardan daha böyük olduğuna diqqət çəkilib.
İspaniyadakı Saraqosa Universitetində sosiologiya üzrə baş müəllim Tatiana Iniguez Berrozpe hesabatın ekran vaxtı ilə pis psixi sağlamlıq və akademik göstəricilər arasında əlaqə göstərdiyini, lakin bu təsirin kiçik olduğunu bildirib.
Berrozpe bunun əhəmiyyətsiz nəticə olmadığını, lakin heç bir halda ekranların yeniyetmələrin emosional çətinliklərinin əsas səbəbi olduğu fikrini dəstəkləmədiyini deyib. O, yalnız ekran istifadəsinin bir yeniyetmənin niyə emosional çətinlik yaşadığını və ya akademik baxımdan niyə daha az uğurlu olduğunu izah etmədiyini bildirib.
Loughborough Universitetindən davranış epidemiologiyası professoru Esther van Sluijs araşdırmanın yüksək keyfiyyətli olduğunu, lakin ekran istifadəsinin müxtəlif növlərini bir-birindən ayıra bilmədiyini bildirib.
Van Sluijs sosial media istifadəsi və ya oyun oynamaq kimi konkret ekran istifadəsi növləri barədə güclü nəticələr çıxarmağın mümkün olmadığını, çünki bunu araşdırmaq üçün kifayət qədər məlumatın olmadığını vurğulayıb. O, buna görə də bu nəticələri gənclərin mövcud ekran istifadəsi vərdişləri kontekstində şərh edərkən diqqətli olmaq lazım olduğunu qeyd edib.
