Beyin əməliyyatından sonra insanları pişik sifətində görməyə başladı


ABŞ-ın şimal-şərqində yaşayan 28 yaşlı kişi qeyri-adi nevroloji vəziyyətlə üzləşib: o, gün ərzində qarşılaşdığı insanların üzlərində ev pişiyi Lunanın cizgilərini görür.

AFN.az xəbər verir ki, Karl adlı şəxsdə bu narahatedici hal beyin əməliyyatından sonra yaranıb və artıq iki ildir davam edir.

Karl beyin qanamasına səbəb ola biləcək damar yumağının – arteriovenoz malformasiyanın aradan qaldırılması üçün əməliyyat keçirib. Əməliyyatdan sonra onda sözügedən əlamətlər meydana çıxıb.

Bu klinik hadisə ABŞ-ın Dartmut Kolleci və Brigham və Qadın Xəstəxanasının tədqiqatçıları tərəfindən Cortex jurnalında dərc olunub. Alimlər məqalədə bu tutmaların adətən bir neçə saat davam etdiyini, bəzi hallarda isə bütün gün ərzində müşahidə olunduğunu bildiriblər.

Məqalədə qeyd olunur ki, qeyri-adi üz cizgilərinin birləşməsi istisna olmaqla, Karlın gördüyü görüntülər tamamilə ardıcıl və sabit xarakter daşıyır. Pişiyə aid üz xüsusiyyətləri baxılan insanın üzünə sonradan əlavə edilmiş kimi görünmür, əksinə, onunla mükəmməl şəkildə birləşir. Baxış bucağı və məsafə dəyişdikdə isə bu cizgilər də təbii şəkildə dəyişir.

Elm dünyasında oxşar hallar əvvəllər də qeydə alınıb. Bu vəziyyət palinopsiya adlanır və daha əvvəl görülmüş obyektin və ya üzün sonradan yenidən görünməsi ilə xarakterizə olunur.

Üz qavrayışının pozulması ilə müşayiət olunan bu xüsusi vəziyyət isə prosopometamorfopsiya kimi tanınır. Üzlərin emalı prosesi əsasən beynin sağ gicgah payının fəaliyyəti ilə əlaqəlidir. Karlın əməliyyatı zamanı da məhz bu nahiyənin bir hissəsinin götürülməsi zərurəti yaranıb.

Dartmut Kollecinin psixoloqu və beyin elmləri üzrə mütəxəssisi Bred Düşeyn bildirib ki, Karlın insan üzlərində pişiyinin cizgilərini, yaxud pişiyində insan cizgilərini görməsi yaddaşdan ayrı-ayrı xüsusiyyətlərin çağırılaraq həmin andakı qavrayışa təsir göstərə bilməsi ilə bağlıdır.

Düşeyn və Karl prosopometamorfopsiya təcrübəsini əks etdirən görüntü yaratmaq üçün süni intellekt alətləri ilə birgə çalışıblar. Tədqiqatçıların fikrincə, ən yeni süni intellekt vasitələri bu cür pozuntuların başa düşülməsində mühüm irəliləyiş vəd edir. Cəmi bir neçə söz və ya cümlə əsasında saniyələr ərzində görüntülər yaratmaq, sonra isə onları pasiyentin zehnində canlanan təsvirə uyğun gələnədək təkmilləşdirmək mümkündür.

Düşeyn süni intellektin vizual qavrayış pozuntusu yaşayan insanların nələr hiss etdiyini daha dəqiq təsvir etməyə imkan verdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, pasiyentin nə gördüyünü anlamaq bu vəziyyəti araşdırmağı və onu nəzarət altına almaq yollarını tapmağı asanlaşdırır. Düşeyn əlavə edib ki, artıq pasiyentin özü də görüntülərin hazırlanması prosesində birbaşa iştirak edə bilir.

Oxşar hadisənin 1986-cı ildə də qeydə alınması bu araşdırmanın diqqətçəkən məqamlarından biridir. Həmin il Cortex jurnalında dərc olunan başqa bir klinik hadisədə avtobusda oturan 58 yaşlı qadın sərnişinlərdən birinin pudel cinsli itinə baxdıqdan sonra digər sərnişinlərin üzlərini də it sifətində görməyə başlayıb.

Həmin qadında da insult nəticəsində yaranmış beyin zədəsi olub. Bu zədə onun tanıdığı insanları, hətta yaşadığı mənzili belə tanımasına mane olub.

Baş verənlərin dəqiq mexanizmini anlamaq üçün araşdırmalar davam edir. Həm it, həm də pişiklə bağlı hallar beynin üzləri digər vizual məlumatlardan fərqli şəkildə emal etdiyini göstərir. Belə ki, heyvanlara məxsus üz cizgiləri ağaclarda və ya mebellərdə deyil, yalnız insan üzlərində meydana çıxır.

Bu, beynin yalnız gözlərin gördüyü məlumatla kifayətlənmədiyini, eyni zamanda müxtəlif informasiya mənbələrini birləşdirdiyini göstərən daha bir sübutdur.

Mövzunun daha dərindən öyrənilməsi üçün əlavə klinik hadisələrin araşdırılmasına və ehtimal ki, süni intellektdən daha geniş istifadəyə ehtiyac var. Tədqiqatçılar vizual qavrayış pozuntularını anlamağın pasiyentlərin nə gördüyünü düzgün müəyyənləşdirməkdən asılı olduğunu vurğulayıblar. Onların fikrincə, fotorealistik görüntülər bu cür təcrübələrin sənədləşdirilməsi üçün getdikcə daha qiymətli vasitəyə çevriləcək.

Araşdırma Cortex jurnalında dərc olunub.





AFN.az
Redaksiyamızla əlaqə: tel; 070 372 99 90, E-mail:office@afn.az



menyu
menyu