Mikroskopik yosun beynin sirlərini araşdıran Nobel tədqiqatlarına yol açıb
Təkhüceyrəli kiçik bir yosun insan beynində xatirələrin, duyğuların və davranışların necə formalaşdığını anlamağa töhfə verərək Fiziologiya və ya Tibb üzrə Nobel mükafatına layiq görülən üç alimin araşdırmalarına işıq salıb.
AFN.az xəbər verir ki, Chlamydomonas yosunu və onun işığı hiss edən zülalı beynimizdə xatirələrin, duyğuların və davranışların necə yarandığını anlamağa kömək edir.
Chlamydomonas adlanan bu təkhüceyrəli yosun işığa doğru hərəkət edə bilir. O, bunu işığı hiss edən və insan gözündəki rodopsin zülalına bənzəyən kanalrodopsin adlı zülal vasitəsilə həyata keçirir.
Zülal işığı hiss etdikdə hüceyrəyə elektrik yüklü ionlar daxil olur. Bu isə yosunun hərəkət etməsini təmin edən sürətli elektrik siqnalı yaradır.
Alimlər yosunda kanalrodopsin zülalının istehsalını təmin edən geni heyvanların beyin hüceyrələrinə köçürüblər.
Daha sonra işıq impulslarından istifadə edərək ayrı-ayrı neyronları aktivləşdirməyə və ya fəaliyyətdən çıxarmağa nail olublar.
Bu üsul sayəsində beyində davranışları, duyğuları, xatirələri, hərəkətləri, oyaqlıq vəziyyətini və yuxunu idarə edən sinir dövrələrini daha ətraflı araşdırmaq mümkün olub.
Tədqiqatçılar bu üsulla siçanların balalarını yuvaya toplaması və özlərini təmizləməsi kimi davranışlara da təsir göstərə biliblər.
Optogenetika adlanan bu texnikadan depressiya, təşviş pozuntuları və Parkinson xəstəliyi kimi sağlamlıq problemlərinin araşdırılmasında istifadə edilir.
Bu üsulun torlu qişa xəstəlikləri səbəbindən görmə qabiliyyətini itirən insanlarda görməni qismən bərpa etmək potensialı da araşdırılır.
Beləliklə, əvvəlcə sadə bir yosunun işığı necə hiss etdiyini anlamağa yönəlmiş fundamental elmi tədqiqatlar beynin fəaliyyət mexanizmini öyrənməyə və yeni müalicə imkanları hazırlamağa yol açıb.
