“Lancet” hesabatı: İqlim dəyişikliyi qlobal sağlamlıq böhranını sürətləndirir
Paris Sazişinin imzalanmasından 10 il keçməsinə baxmayaraq, London Universitet Kolleci və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) əməkdaşlığı ilə hazırlanan 2026-cı il “Lancet Geri Sayım” hesabatı iqlim dəyişikliyinin insan sağlamlığına mənfi təsirlərinin getdikcə sürətləndiyini ortaya qoyub.
AFN.az xəbər verir ki, 30-dan çox ölkədə 100-dən artıq qurumdan 146 tədqiqatçının imzaladığı hesabatda ekstremal istilərin və quraqlığın iqlim tədbirlərindən xeyli daha sürətlə artdığı vurğulanıb.
Paris Sazişinin qüvvəyə mindiyi 2016-cı ildən 2023-cü ilədək olan dövrdə hər il orta hesabla 540 min nəfərin istiliklə əlaqəli səbəblərdən həyatını itirdiyi və bu ölümlərin 68 faizinin iqlim dəyişikliyindən qaynaqlandığı bildirilib.
Yalnız 2023-cü ildə yüksək temperaturun 710 min nəfərin ölümünə səbəb olduğu, bu ölümlərdən 71 mindən çoxunun iqlim böhranı ilə birbaşa əlaqəli olduğu və bu göstəricinin malyariya və ya İİV-dən qaynaqlanan ölüm hallarını üstələdiyi qeyd edilib.
2016-2023-cü illəri əhatə edən dövr ərzində isə iqlim dəyişikliyi ilə əlaqələndirilə bilən ölüm hallarının ümumi sayının təxminən 3 milyona çatdığı bildirilib.
İqlim böhranının yalnız insan sağlamlığına deyil, qlobal iqtisadiyyata da ciddi təsir göstərdiyinə diqqət çəkilib. Artan temperatur və bunun nəticəsində əmək məhsuldarlığının azalması səbəbindən 2025-ci ildə dünyanın potensial gəlirinin 1 trilyon dollardan çoxunu itirdiyi bildirilib. Bunun trilyon dollar həddinin aşıldığı ardıcıl üçüncü il olduğu qeyd olunub.
Digər tərəfdən, 2016-2025-ci illərdə ekstremal quraqlığın təsirinə məruz qalan torpaq sahələrinin artım sürətinin əvvəlki onilliklə müqayisədə təxminən 700 faiz yüksəldiyi bildirilib. 2025-ci ildə dünya torpaqlarının yarıdan çoxunun ən azı bir ay ərzində ekstremal quraqlıqla üzləşdiyi vurğulanıb.
Hesabatda müsbət dəyişikliklərə də yer verilib. Belə ki, 2025-ci ildə qlobal təmiz enerji investisiyaları 7 faizdən çox artaraq 2,1 trilyon dollara çatıb. Bu məbləğin qalıq yanacaqlara yatırılan investisiyalardan 82 faiz çox olduğu bildirilib.
Bərpaolunan enerjinin qlobal elektrik istehsalındakı payı artdığı halda, daha təmiz hava sayəsində hər il yüz minlərlə ölümün qarşısının alındığı qeyd olunub. Bununla belə, qalıq yanacaqların qlobal enerji təchizatının 80 faizindən çoxunu təşkil etməkdə davam etdiyi və hava çirklənməsinin hər il təxminən 2,7 milyon insanın ölümünə səbəb olduğu vurğulanıb.
Tədqiqatçılar iqlim dəyişikliyinin artıq rəsmi şəkildə qlobal sağlamlıq fövqəladə vəziyyəti kimi tanınmalı olduğunu bildiriblər. Onlar ÜST və Birləşmiş Millətlər Təşkilatını qlobal cavab tədbirlərini əlaqələndirməyə, insan sağlamlığını bütün iqlim qərarlarının mərkəzinə qoymağa və istixana qazı emissiyalarını sürətlə azaltmağa çağırıblar.
